header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

18 Pestepidemie

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Periode: 
Een van de meest gevreesde ziektes in vroeger tijden was de pest. Ook Nijmegen had geregeld onder deze besmettelijke ziekte te lijden. In 1633 was in de Hezelstraat een gasthuis ingericht voor de verpleging van pestlijders, maar dit kon niet voorkomen dat twee jaar later een grote epidemie uitbrak.

De pest – ook wel de zwarte dood genoemd – kon grote aantallen mensen de dood injagen en veroorzaakte bovendien vaak een ellendig levenseinde. Om die redenen leidde een pestepidemie tot grote paniek bij de bevolking. Ook in economisch opzicht kon een pestepidemie veel schade aanrichten. Als er veel mensen ziek werden of stierven, had dat onmiddellijk gevolgen voor handel en verkeer. In 1635 had een droge zomer in de natuur geleid tot verrotting en het ontstaan van pestkoortsen. In november van dat jaar brak in Nijmegen een pestepidemie uit, die pas door een strenge vorst in februari 1636 zou worden gestuit. De pest was zo heftig dat meer dan zesduizend mensen het leven lieten op een bevolking van circa tienduizend inwoners en ongeveer evenveel tijdelijk aanwezige soldaten die de stad moesten beschermen tegen een op handen zijnde Spaanse aanval. Het zou goed kunnen dat deze soldaten, die rondom Nijmegen gelegerd waren, de pest in de stad gebracht hebben.

De Nijmeegse stadsgeneesheer IJsbrand van Diemerbroeck, die tijdens de epidemie van 1635-1636 samen met zijn collega Emmanuel de Mandeville belast was met de bestrijding van de gevreesde ziekte, beschreef in een traktaat welke vreselijke gevolgen de uitbraak van de pest kon hebben. Symptomen waren ernstige benauwdheid en razernij, evenals zwarte plekken op de huid en pestbuilen over het hele lichaam. Van Diemerbroeck vertelt hoe de lijkbaren huis aan huis in de Nijmeegse straten stonden opgesteld, welke doodsstrijd de pestlijders moesten ondergaan en hoe ziekentroosters, pestmeesters en lijkendragers vaak zelf ook de ziekte opliepen.

Een betere hygiëne en afzondering van degenen die de ziekte hadden opgelopen, waren vrijwel de enige maatregelen die men kon nemen. Om zelf aan de ziekte te ontsnappen, rookte Van Diemerbroeck dagelijks een aantal pijpen en nam hij regelmatig een beetje triakel in, een geneesmiddel dat onder meer opium bevatte. De publicatie van het pesttraktaat bracht Van Diemerbroeck grote bekendheid. De Latijnse uitgave uit 1644 kent meerdere edities en er verschenen vertalingen in het Nederlands en het Engels. Van Diemerbroeck verbleef overigens slechts tien jaar in Nijmegen; hij vertrok na een financieel conflict met zijn collega Emmanuel de Mandeville.

Na deze pestepidemie deed de stad haar best nieuwe burgers te lokken om het inwonertal weer enigszins op peil te brengen. Wie in Nijmegen wilde gaan wonen, kon tijdelijk op goedkope wijze het burgerrecht en andere privileges verkrijgen.
Canonicoon18.gif
Zesduizend slachtoffers geteld
1635
Canonlogokaart.jpg
Canon op de kaart
IJsbrand van Diemerbroeck als hoogleraar te Utrecht

18 portretdiemerbroeck.JPG

Bron: Hans Bots, in: De Canon van Nijmegen, Uitgeverij Vantilt (Nijmegen 2009)



Locatie in google-maps (nieuw venster)

51° 50' 53", 5° 51' 33"

KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden