header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Arme-Kinder-Huis

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Algemene gegevens
Naam : Arme-Kinder-Huis
Andere naam (namen):
  • Arme Kinderhuis

Bestaansperiode: 1639 - 1811
Rechtsvorm:
Voorganger(s):

Opvolger(s):

Hoger orgaan:

Archief
Het archief van deze organisatie is in beheer bij het Regionaal Archief Nijmegen. De toegang met de beschrijving van de stukken is bereikbaar via deze link:
Icoon archief.png
Naar beschrijving archief

Algemene context

In de zeventiende eeuw werd een aanzienlijk aantal weeskinderen niet tot het Burgerweeshuis toegelaten, omdat zij geen burgerrecht hadden. Vanaf 1623 werd het burgerrecht niet meer verleend aan katholieken. Terwijl kinderen van katholieke burgers nog steeds in het burgerweeshuis terecht konden, was dit niet het geval voor kinderen van katholieke en ingezetenen. Zij voegden zich bij vondelingen en kinderen van immigranten, zoals garnizoenssoldaten. Vanouds werden zulke kinderen opgevangen bij pleeggezinnen en in gasthuizen. De diaconie van de Huisarmen die de kosten hiervoor betaalde, was in 1618 begonnen vaste inkomstenbronnen (onroerend goed en jaarrenten) voor de inrichting van een armenweeshuis te reserveren.

Geschiedenis

In 1639 werd het Arme-Kinder-Huis ingericht voor wezen, die niet in het Burgerweeshuis welkom waren, omdat zij geen burgerrecht bezaten. Dit armenweeshuis kreeg als onderkomen het voormalige klooster op de Hessenberg. Ongeacht de godsdienst van de kinderen werden ze allemaal volgens de gereformeerde leer opgevoed. Tot 1660 waren er conflicten tussen de provisoren van het Arme-Kinder-Huis en de diakenen van de Huisarmen over de wederzijdse bevoegdheden en de verdeling van de inkomsten. Behalve van de diaconie van de Huisarmen trok het Arme-Kinder-Huis ook inkomsten uit onroerend goed en jaarrenten die particulieren hadden geschonken, uit subsidie van de stad, collectes en het vervaardigen en verhuren van lijkkleden. Omdat de inkomsten kleiner waren dan die van het Burgerweeshuis, maar het aantal kinderen veel groter (in 1794 bijvoorbeeld 109 tegen 39) was de financiële positie van het Arme-Kinder-Huis ongunstiger. Het Burgerweeshuis sprong dan ook geregeld bij. Toen de scheiding tussen kerk en staat in de Bataafse Tijd (in 1796) werd doorgevoerd, was de gereformeerde leer niet meer verplicht, zodat katholieke wezen voortaan in hun eigen geloof opgevoed konden worden. Nadat Nederland in 1811 bij Frankrijk was ingelijfd, werd de liefdadigheid op centralistische Franse leest geschoeid. Het Arme-Kinder-Huis kwam nu samen met het Burgerweeshuis onder het bestuur van de Administratieve Commissie der Godshuizen.

Taken en activiteiten

Huisvesting, voeding, kleding, opvoeding en religieuze vorming van wezen zonder burgerrecht

Organisatie

Het bestuur berustte bij vier provisoren of regenten, die de eigendommen en financiën beheerden, en bij vier buitenmoeders of regentessen die toezicht hielden op de gang van zaken in het Arme-Kinder-Huis zelf. De administratie werd gedaan door een boekhouder. De dagelijkse leiding berustte bij de binnenvader en -moeder. De kinderen kregen van 1644 in het weeshuis les van een onderwijzer. Als de jongens er de leeftijd voor hadden, gingen ze bij een baas werken. Meisjes bekwaamden zich binnenshuis in huishoudelijke taken en handwerken.

Locatie

1639-1811:Nijmegen Hessenberg B130 locatie in googlemaps

Bronnen

  • Janssen, A.E.M., Naar best vermogen : Een geschiedenis van twee Nijmeegse weeshuizen 1558-2008, Nijmegen 2009
  • Lemmens, G., ‘Om dair in die kleijne arme verlaten weeskens in toe stellen’ : Geschiedenis van de stedelijke weeshuizen te Nijmegen , uitgegeven ter gelegenheid van de gelijknamige tentoonstelling, Nijmegen 1996
  • Schimmel, J.A., Burgerrecht te Nijmegen 1592 – 1810. Geschiedenis van de verlening en burgerlijst, Tilburg 1966
  • Sormani, L. Inventaris van de archieven van het Borger-Kinder-Weeshuis, het Arme-Kinder-Weeshuis en de Beide Weeshuizen te Nijmegen. Nijmegen 1915

Verantwoording

Inleiding van de toegang op het archief door Rob Wolf. (2016)

KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden