header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Call, Jan van

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Algemene gegevens persoon
Volledige naam : Call, Jan van
Geboortejaar:
Overlijdensjaar: circa 1667
Beroep : klokkenmaker, landmeter, pompenmaker


Herkomst[bewerken]

Jan van Call is waarschijnlijk afkomstig uit de plaats Kall (tot 1929: Call) in de Eifel. Zijn geboortedatum is onbekend. Hij wordt voor de eerste keer vermeld in een oorkonde van 4 maart 1627, afkomstig van de abdij Steilfeld in de noordelijke Eifel als 'Johannes Urwerksmeister aus Kall'. Het is niet bekend wanneer hij naar Gelderland verhuisde, dat moet tussen 1627 en 1640 zijn gebeurd. Hij ging wonen in Batenburg, waar hij bekend stond als Jan Backer van Call, waar hij klokkenmaker en landmeter was. Op 2 februari 1651 declareerde hij 350 gulden voor een klok die in de kerk van Batenburg hing.

Klokkenmaker in Batenburg[bewerken]

Intussen vertrok hij naar Nijmegen. Op 18 augustus 1644 trok het stadsbestuur hem aan als klokkenmaker, landmeter en wegens zijn ervaring met 'andere fraye kunsten'. Voor een verbintenis van vijftien jaar bood het stadsbestuur hem een jaarsalaris van 30 gulden, het burgerschap, vrijheid van wacht (burgers moesten gewoonlijk ook wacht lopen) en een vrije woning aan. Op 1 december 1647 werd hij als Jan Becker Call, horlogier, ingeschreven als burger van Nijmegen.

Nijmeegse klok in het stadhuis[bewerken]

In Nijmegen repareerde Van Call o.a. een bijzondere staande klok in het stadhuis. Deze klok was in 1597 gemaakt voor de gemeentesecretaris, maar kwam in particuliere handen. Hij kwam van de hand van de goudsmid J. Gront en een onbekende klokkenmaker. De door Gront vervaardigde vergulde plaat onder de wijzerplaat bevatte uit almanakken verzamelde informatie over de maanden van het jaar, met de bij iedere maand behorende astrologische gegevens. In 1646 kocht de gemeente de klok voor 300 gulden en 'twee rosenobels voor de kinderen' van de familie van Eck.

De reparatie werd in 1647 voltooid en is vermeld in de Stadsrekening over 1647 en het Raadsignaat van 21 juli 1647, waarbij de uitbetaling van 280 gulden werd geregeld. De klok werd in de hal van het stadhuis geplaatst. In september 1944 ging de klok tijdens de stadhuisbrand verloren.

Hij repareerde ook klokken buiten Nijmegen. Tussen 1648-1651 bouwde hij voor 6000 gulden een nieuw uurwerk in de Utrechtse St. Jacobskerk en in 1662-1663 werkte hij met toestemming van de Nijmeegse raad in Delft om daar het carillon in de St. Ursulatoren te repareren. In Delft heeft hij waarschijnlijk ervaringen uitgewisseld over uurwerken met Christiaan Huygens. Ook tekende en schilderde hij.

Andere werkzaamheden[bewerken]

Van Call voerde verschillende opdrachten uit voor de stad, o.a. als pompenmaker (een van de andere 'fraye kunsten' waarin hij ervaring had) werken aan de stedelijke putten en pompen en aan de klokken van de verschillende kerken en de stadspoorten. Vooral de klokken van de Stevenskerk eisten zeer veel aandacht.

In het najaar van 1647 bracht Van Call de Brabantse Peel in kaart in het kader van de aanleg van een kanaal naar Grave, de Nieuwe Vaert, om daarop veen af te voeren op turfschuiten. De kosten van dit kanaal werden begroot op 13.000 gulden en 'Jan van Call, urwercker end landtmeter der stadt Nimege' tekende de begroting. Het lijkt erop dat dit kanaal niet is gegraven.

Overlijden en nakomelingen[bewerken]

Jan van Call sr. stierf waarschijnlijk in 1667 en werd in de Stevenskerk begraven. Een grafsteen in de Stevenskerk vermeldde alleen de naam 'Jan van Call'. De steen is verloren gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog of tijdens de restauratie van de kerk.

Van Call had twee zonen, Dirk en Peter, en twee dochters, Agniet en Cathrin. Zijn kleinzoon Jan van Call was kunstschilder, Peter was ook klokkenmaker in Nijmegen, het beroep van Dirk is onbekend.

Naar Jan van Call werd eind negentiende eeuw een straat genoemd, die echter in 1917 weer aan de openbare dienst werd onttrokken. Deze straat lag op het terrein van de voormalige Papierfabriek Gelderland aan de Voorstadslaan.

Afbeeldingen[bewerken]

Bronnen[bewerken]

  • Regionaal Archief Nijmegen, Wetenschappelijke correspondentie, inv.nr. 574-120a (z.j.)
  • Bestuurlijk Archief der Stad Nijmegen, 1196-1815 (voorheen Oud Archief Nijmegen (OAN)), inv.nr. 99, raadsignaat 18 augustus 1644, Jan van Call is hier voor de eerste keer vermeld onder letter B – Burgeren, 'Van Call, Horlogiemaker te Batenburg, hier te doen komen wonen, tegen sekere vrijheid en recognitie, 18 Augustus 1644'. In dit Bestuurlijk Archief is hij ook vermeld onder de namen Jan Becker van Call en Jan van Batenburch.
  • Repertorium op de resolutiën, ordonnantiën, statuten en publikatiën der stad Nijmegen over de jaren 1659 – 1772; inv.nr. 218, Konstenaar, 1. Verstaan sekere horologier uyt Duytsland, te Batenburg woonende (Dat was Jan van Call); inv.nr. 99, Raadsignaten 1663 – 1664, Raadsignaat 18 August 1644.
  • 'Stadsrekeningen'. In de rekeningen van 1647, inv.nr. 862 en 863, zijn de kosten van de reparatie van een stadsklok door Jan van Call vermeld, 280 gulden. In verschillende Stadsrekeningen is hij vermeld onder de namen Jan Becker van Call of Jan van Batenburch.
  • Tussen 1644 en 1667 kan de naam Van Call zeker worden aangetroffen in de Raadsignaten en de Stadsrekeningen van 1647, 1648 en 1659.
  • Register op het raadsignaat der stad Nijmegen, lopende van 1591 – 1760, inv.nr. 217.
  • Kaartenbak van de Raadsignaten en de Stadsrekeningen in de studiezaal van het RAN: een vrij groot aantal kaarten waarop de naam van Jan van Call staat met verwijzingen in welk archief zich stukken over hem bevinden.
  • Er is geen verwijzing naar klokkenmakers of naar Jan van Call; er is echter een verwijzing naar 'Landmeeters'; Van Call was ook stadslandmeter), waar zijn salaris of (Tractementen) als landmeter is vermeld, 20 gulden, Raadsignaat 18 August 1644.
  • Rechterlijk Archief der stad Nijmegen, inv.nr. 1174, Gerechtelijke stukken, rechtszaak Jan van Call v. Willem Teyler, 1619.
  • Rechterlijk Archief der stad Nijmegen, inv.nr. 1886, Schepenprotocollen: p.1, 'Nalatenschap, 16 May 1681, Johannes van Call, Peter van Call.
  • E.J.M.S. Ackermans, De in 1944 verbrande klok in de hal van het Stadhuis in: Het Stadhuis van Nijmegen, Nijmegen 1982, pp. 168-169. Bibliotheek RAN, aanvraagnummer A 295/4.
  • R. van den Brand, Jan van Call: "Urwercker und landtmeter der Stadt Nimege": kanaalontwerper Brabantse Peel, in: Nijmeegs Katern 6 (1992) nr. 6, pp. 8 - 13. Nijmegen, 1992. Studiezaal RAN, plaatsnummer Stz V/AB XI.
  • J.A. van Beers en G.T.M. Lemmens, Johannes Teyler: Nederlandse kleurendruk rond 1700, Nijmegen 1961, 47 p. Plnr: Br 70. Bevat een tekst over de familie Van Call op pp. 22-26 en de stamboom van Jan Becker van Call op p. 34. Bibliotheek RAN, aanvraagnummer A 295.
  • O. Moorman van Kappen, Van een 'horologie' met een slinger en de boom voor Hendrik Palings huis. Financiële en juridische verwikkelingen rond de modernisering van het uurwerk op de Wiemelpoort in: Tijdschrift Numaga, jaargang 32, 1985, pp. 16 – 21; dit artikel bevat informatie over Jan van Call; zie aldaar noot 11. Studiezaal RAN, plaatsnummer Stz V/AB XI.
  • E. Morpurgo, E., Nederlandse klokken- en horlogemakers vanaf 1300, Amsterdam, 1970, p. 23. Bibliotheek RAN, aanvraagnummer. A 1915
  • W.J. Pantus, ‘Jan van Call’, in: 51(2004) Numaga, p. 31.
  • H.D.J. van Schevichaven, De Klok in de Voorzaal van het Raadhuis in: Penschetsen uit Nijmegen's verleden, Nijmegen 1898, pp. 82 – 86, Bibliotheek RAN, aanvraagnummer A 249/3.
  • J.A. Schimmel, Burgerrecht te Nijmegen 1592-1810. Geschiedenis van de verlening en burgerlijst, Tilburg 1966; burgerrecht vermeld op p. 199: no. 2053 Jan Becker van Kall. Ingeschreven als burger op 1 januari 1647. Beschikbaar in de studiezaal.
  • J.A. Schimmel, Nijmegen in prenten, Nijmegen, 1981. Afbeelding 36: 'Markdag op de Grote Markt, met Kerkboog en Waaggebouw, kaak en draaikooi. Geaquarelleerde pentekening (244 x 367 mm) door een onbekend 19e eeuws tekenaar, gecopieerd naar een in het Ashmolean Museum te Oxford bewaard origineel van Jan van Call (Nijmegen 1656 – Den Haag 1705), zoon van klokkenmaker Jan van Call. Bibliotheek RAN, aanvraagnummer A 296/2.


KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden