header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Commissie werkverschaffing

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken

Vanaf 1886 zorgt de Commissie werkverschaffing ervoor dat behoeftige werklozen mogelijkheden krijgen om met arbeid aan de kost te komen. Vanaf 1939 heet de commissie 'werkverruiming' en het wordt ook gebruikt door de Duitse Arbeitseinsatz in de Tweede Wereldoorlog.

Geschiedenis[bewerken]

Van aparte zorg van overheidswege voor werklozen is in de 19e eeuw lange tijd geen sprake. Speciale zorg komt aanvankelijk van particuliere zijde. In 1886 wordt een commissie gevormd voor werkverschaffing aan behoeftigen. De commissie bestaat uit bestuursleden van de vereniging 'Hulpbetoon' en van de Nijmeegse afdeling van 'de Maatschappij tot bevordering van Nijverheid'. De commissie stelt zich ten doel in de qua werkgelegenheid slappe wintermaanden de behoeftigen mogelijkheden te bieden om met arbeid aan de kost te komen.[1] Enige jaren later komt de commissie tot de conclusie dat haar proefneming als mislukt moet worden beschouwd.In 1901 wordt er uit de burgerij een commissie gevormd die zich ten doel stelt in de wintermaanden aan 'degelijke' werklieden werk te verschaffen.[2] De commissie leidt vervolgens enkele jaren een slapend bestaan, werkverschaffing vindt tot in 1908 niet plaats. Pas in de winter van 1907/1908 treedt de commissie handelend op. Na een onderzoek naar de werkloosheid start zij met de collecte van gelden, waarmee zij begin 1908 de werkverschaffing financiert.[3]

Uitbreiding[bewerken]

Vanaf het einde van de 19e eeuw breidt de overheidssteun voor sociale zorg steeds meer uit en daarmee kwamen er ook meer regelingen voor werklozen. Via arbeidsbemiddeling en werkverschaffing stelt de overheid pogingen in het werk om de werklozen zelf weer een bron van inkomsten te verschaffen.[4] De gemeente kent een commissie van Werkverschaffing waarin naast drie raadsleden ook enkele technische ambtenaren zitting hebben. In 1923 komt in de raad het voorstel ter sprake deze commissie uit te breiden met drie vertegenwoordigers van de voornaamste plaatselijke vakcentrales. Dit voorstel wordt aangehouden.[5] Intussen verrichten werklozen werkzaamheden in het kader van de werkverschaffing zowel binnen als buiten de stad. Het betreft dan arbeid aan wegen en bosarbeid. Zo worden in 1924 bossen bij de Scheidingsweg aangelegd in het kader van de werkverschaffing.[6]

Protesten[bewerken]

In de jaren dertig verandert het karakter van de werkverschaffing. Als in 1932 de gemeente Nijmegen toetreedt tot de Rijkssteunregeling brengt dat behalve financiële voordelen ook verplichtingen met zich mee. Nijmeegse werklozen zijn nu verplicht in het kader van de Rijkswerkverschaffing ver buiten de gemeente te gaan werken. Deze vorm van werkverschaffing leidt tot zeer veel protesten van de tewerkgestelden. De protesten worden uiteindelijk gehoord en in begin 1934 wordt deze vorm van werkverschaffing stop gezet. De meeste werkverschaffingsprojecten vinden vanaf die tijd vooral in of in de directe omgeving van Nijmegen plaats. Per 2 april 1939 wordt bij ministeriële beschikking het karakter van de werkverschaffing gewijzigd in "werkverruiming".[7] Bij de Dienst voor Maatschappelijk Hulpbetoon krijgt dat jaar de afdeling werkverruiming vanwege toenemende administratieve werkzaamheden personele uitbreiding.

Het jaar 1939 is ook het jaar dat Nijmegens grootste werkverschaffingsproject, stadspark de Goffert gereed komt. Administratief valt de stichting "Stadspark de Goffert" onder de gemeentediensten, die ook ambtelijke ondersteuning geven aan onder andere de werkverschaffing en de centrale werkplaats voor jeugdige werklozen.De werkverschaffing, vanaf 1939 werkverruiming genoemd, krijgt tijdens de bezetting een heel andere dimensie als de Duitsers de Arbeitseinsatz invoeren.

Voetnoten[bewerken]

  1. Gemeenteverslag, 1886, p. 82.
  2. Gemeenteverslag, 1901, p. 117.
  3. Gemeenteverslag, 1907, p. 120 en gemeenteverslag, 1908, p. 141.
  4. Streef, P. Duyghuisen, M., Werkverschaffing tussen armenzorg en werkgelegenheidspolitiek, Nijmegen 1982.
  5. Raadsvergadering 21 december 1932, zie raadsverslagen, p. 1221.
  6. Gemeenteverslag 1924, bijlage BB, p. 4.
  7. Gemeenteverslag, bijlage diensten en bedrijven 1939, K, p. 17.

Bronnen[bewerken]

  • Gruppelaar, Leon, 'Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1851-1919' (Gemeentearchief Nijmegen, 1994).
  • Gruppelaar, Leon, 'Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1919-1945' (Gemeentearchief Nijmegen, 1995).

Verantwoording[bewerken]

Bewerking van de resultaten van onderzoek, gedaan in de jaren 1994-1996, naar lokaal bestuur en gemeentelijke overheid in Nijmegen door Lisette Kuijper (Regionaal Archief Nijmegen, 2010)


KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden