header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Dienstenbonden

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken

Definitie[bewerken]

Dienstenbonden zijn vakbonden voor werknemers in de commerciële dienstverlening. De afdelingen vertegenwoordigen deze bonden op lokaal niveau.

Neutrale bonden naast grote vakcentrales[bewerken]

Werknemers in de commerciële dienstverlening, zoals handelsreizigers, kantoorklerken en winkelbedienden, waren minder geneigd zich te organiseren dan zogenoemde handarbeiders, werknemers die (zware) manuele arbeid verrichtten. En als zij zich organiseerden, waren zij meer geneigd dit te doen buiten grote vakcentrales om in vakverenigingen die politiek en godsdienstig neutraal waren. Eén van de grote dienstenbonden van voor de Tweede Wereldoorlog, de Nationale Bond van Handels- en Kantoorbedienden Mercurius (opgericht in 1882) was zo’n neutrale bond die een zelfstandige koers voerde buiten het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV) en de confessionele vakcentrales om.

De grote vakcentrales beschikten wel over een eigen dienstenbond. Bij het NVV was de Algemeene Nederlandsche Bond van Handels- Kantoorbedienden (opgericht in 1905) aangesloten; gelieerd aan de katholieke arbeidersbeweging was de Nederlandsche R.K. Bond van Handels-, Kantoor- en Winkelbedienden (HKW) St. Franciscus van Assisië (opgericht in 1888), beter bekend als de HKW-bond.

Neutrale bonden onder het NVV[bewerken]

‘Mercurius’ en ‘de Algemeene’ werden op 1 oktober 1940 op last van de bezetter samengevoegd tot de Algemene Nederlandse Bond van Handels- en Kantoorbedienden en Handelsreizigers Mercurius. De nieuwe bond kwam onder de hoede van het NVV. Deze fusie is na 1945 niet meer ongedaan gemaakt, wel is de naam van de bond een aantal malen veranderd; vanaf 1953 heette hij de Algemene Bond Mercurius, Bedrijfsbond van werknemers in de handel, het bank- en verzekeringswezen en de vrije beroepen, vanaf 1971 Mercurius, Bedrijfsbond van Werknemers in de Handel, het Bank- en Verzekeringswezen en de Vrije beroepen en vanaf 1977 korte tijd Mercurius NVV-dienstenbond.

HKW-bond[bewerken]

In 1947 wijzigde ook ‘St. Franciscus’ zijn officiële naam, namelijk in Nederlandse Katholieke Bond van Administratief, Verkopend en Verzekeringspersoneel St. Franciscus van Assisië, al bleef hij beter bekend als de HKW-bond. De Nederlandse Katholieke Arbeidersbeweging (KAB), de vakcentrale waarbij de HKW-bond vanaf 1945 was aangesloten, vormde zich in 1963 om tot het Nederlands Katholiek Vakverbond (NKV). Deze omvorming behelsde onder meer een structuurwijziging van alle aangesloten bonden. Bonden gingen voortaan geen beroepsgroepen meer vertegenwoordigen, maar bedrijfstakken. Dit betekende dat de belangen van kantoorpersoneel van bijvoorbeeld industriële bedrijven, voortaan werden vertegenwoordigd door industriebonden. Bij een deel van de leden van de HKW-bond viel dit slecht, wat tot gevolg had dat de bond in 1963 uiteenviel in drie kleinere bonden: de Katholieke Bond van Personeel in de Handel (KBPH), de Katholieke Bond van Administratief en Commercieel Personeel in de Industrie (ACI) en de Katholieke Bond van Werknemers in Bank- en Verzekeringsbedrijf en Administratieve kantoren (BVA). De laatste twee fuseerden later met elkaar en met een aantal kleine katholieke dienstenbonden tot de Unie van Beambten, Leidinggevend en Hoger Personeel (Unie BLHP), een vakbond die in 1975 uit het NKV trad. De KBPH, die als enige dienstenbond in het NKV overbleef, veranderde daarop zijn naam in Dienstenbond NKV.

Fusie NVV en NKV[bewerken]

Het NVV en het NKV begonnen in 1972 besprekingen om nauwer met elkaar te gaan samenwerken, wat in 1976 leidde tot een federatie van beide vakcentrales, de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) en in 1982 zelfs tot een fusie onder dezelfde naam. De vakbonden aangesloten bij het NVV en het NKV werden aangemoedigd hetzelfde proces van federatievorming en fusering te doorlopen. Mercurius en de Dienstenbond NKV vormden in 1979 een federatie onder de naam Dienstenbonden FNV. Op 15 december 1981 fuseerden ze met elkaar tot de Dienstenbond FNV.

Fusie tot FNV Bondgenoten[bewerken]

In 1998 fuseerde de Dienstenbond FNV met de Industriebond FNV, de Vervoersbond FNV en de Voedingsbond FNV tot FNV Bondgenoten. Deze bond verdween op zijn beurt op 1 januari 2015, toen hij, samen met Abvakabo FNV, FNV Bouw en FNV Sport, fuseerde met de vakcentrale. Bij die gelegenheid zijn alle plaatselijke afdelingen verdwenen. De taken van de bond zijn overgenomen door de sectoren Finance, Handel en Zakelijke dienstverlening van de FNV, die lokaal spreekuren organiseert.

Lijst van dienstenbonden[bewerken]

Alle dienstenbonden waarvan het Regionaal Archief Nijmegen archieven in huis heeft, zijn te vinden in de lijst van dienstenbonden.

Bronnen[bewerken]

  • B. Reinalda, Onze strijd. Beknopte, geïllustreerde geschiedenis van de vakbeweging van handels- en kantoorbedienden in Nederland tussen 1859 en 1942, Nijmegen 1981.
  • B. Reinalda, De dienstenbonden. Klein maar strijdbaar, Nijmegen 1985.
  • J. Roes (red.), Katholieke arbeidersbeweging. Studies over KAB en NKV in de economische en politieke ontwikkeling van Nederland na 1945, Baarn 1985.
  • G. Wagenaer, ‘Middengroepen en hoger personeel in de vakbondshistorie’, op: http://www.vakbondshistorie.nl/dossiers/article/middengroepen-en-hoger-personeel-in-de-vakbondshistorie.html (7 april 2015).
KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden