header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Familie Ivens / Nooteboom

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Algemene gegevens
Naam : Familie Ivens / Nooteboom
Andere naam (namen):

Beginjaar: 1887
Eindjaar: 2007
Familiearchief
Het archief/de collectie van deze familie is in beheer bij het Regionaal Archief Nijmegen. De toegang met de beschrijving van de stukken is bereikbaar via deze link:
Icoon archief.png
Naar beschrijving archief

Geschiedenis

De families Ivens en Nooteboom

Familie Ivens
Over de familie Ivens is reeds veel geschreven en gepubliceerd, met name over Wilhelm, Kees en Joris Ivens. Deze inleiding beperkt zich tot korte biografische aantekeningen over de belangrijkste familieleden. Voor meer informatie wordt verwezen naar de literatuurlijst.

- Wilhelm Ivens
De bakermat van de familie Ivens ligt in Duitsland. Wilhelm Ivens, werd in 1849 geboren in het Pruisische Efferen. (1) Hij vestigde zich in 1867 als fotograaf in Nijmegen en trouwde in 1870 met Jacoba Maria Gerarda van Leeuwen. Uit dit huwelijk werden geboren Kees en Margaretha Henrietta, uit zijn tweede huwelijk met Elisabeth Hubertina Hendriks werd geboren Caroline Louise. Aanvankelijk richtte Wilhelm Ivens zich op de portretfotografie. Later specialiseerde hij zich in het fotograferen van stadsgezichten en in mindere mate landschappen. Hij opende een fotozaak aan de Houtstraat, die goed ging lopen. Tevens werd hij mede-oprichter en de eerste voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Fotografen.

- Kees Ivens
Kees Ivens ging na het doorlopen van de gemeentelijke Hogere Burgerschool (H.B.S.) aan de Kronenburgersingel studeren aan de Technische Hogeschool te Berlijn-Charlottenburg, waar hij zich bekwaamde in de fototechniek. In 1894 trouwde hij met Dora Muskens. Uit dit huwelijk werden drie zoons en twee dochters geboren onder wie de bekende cineast Joris, en Thea, later getrouwd met Uri Nooteboom, hoofdredacteur van 'Dagblad De Gelderlander'. Kees wilde niet zoals zijn vader zijn geld verdienen met het fotograferen, maar met het verkopen van fotoartikelen. (2) Hij opende in 1894 een 'Phototechnisch Bureau en Handel in Photografische artikelen voor H.H. Amateurs' in het pand Houtstraat 23 op de hoek met de Ganzenheuvel te Nijmegen. Samen met zijn schoonvader richtte hij de firma 'Het Nederlandsch Fototechnische Bureau C.A.P. Ivens en Co' op. Vanuit een nieuwe vestiging in de Van Berchenstraat te Nijmegen groeide een netwerk van fotozaken onder de naam CAPI, naar zijn initialen, met vestigingen in Nijmegen, Amsterdam (thans CAPILUX), Groningen en Den Haag. Daarnaast was Kees Ivens jarenlang voorzitter en bestuurslid van de Nijmeegse Fotokring 'Meer Licht.'
Hij gebruikte zijn maatschappelijke positie om de emancipatie van de katholieke burgerij te bevorderen. Daartoe nam hij in 1901 zitting in de gemeenteraad van Nijmegen.
Daarnaast was hij een volhardend pleitbezorger van sociale en industriële projecten in de stad Nijmegen. Op zijn initiatief werd de Maas-Waalkanaalvereniging opgericht met als doel bij Nijmegen een verbinding tussen beide rivieren tot stand te brengen. Hij werd secretaris van deze vereniging. In 1927 werd dit plan gerealiseerd. Kees was medeoprichter van de Burgerijcommissie voor de Waaloverbrugging, ijverend voor een vaste oeververbinding over de Waal ter vervanging van de pont. In 1936 kwam de Waalbrug tot stand. Als eerbetoon aan Kees Ivens ontwierp de Nijmeegse architect Charles Estourgie een monumentale zitbank ('Ivens-bank') met zicht op de brug. Tot de overige activiteiten van Ivens als Nijmegenaar behoorde onder andere zijn voorzitterschap van de Burgerijcommissie S(anering), O(ude) S(tad), opgericht in 1938.

- Joris Ivens
Joris Ivens is de bekendste telg uit de familie, met zijn typerende eigen filmstijl. Op zijn dertiende maakte hij al zijn eerste film 'De Wigwam', een indianen-verhaaltje, waaraan zijn hele familie meewerkte. (3) Vooralsnog zag het er niet naar uit, dat Joris aan een carrière als cineast zou beginnen. Het lag in de lijn der verwachting dat hij een rol zou spelen in de goedlopende fotohandel van zijn vader. In de jaren twintig van de 20ste eeuw maakte hij een aantal animatiefilms. Het jaar 1927 vormde een keerpunt in zijn leven. In Amsterdam ontstond een beweging om meer artistieke films te maken. In hetzelfde jaar werd de Filmliga opgericht, waar Joris Ivens als technisch leider een belangrijke rol had in het uitnodigen van gasten en de acquisitie van films. Daarnaast begon hij aan zijn eerste filmexperimenten. In 1928 werd 'De Brug' goed ontvangen. Zijn naam vestigde hij als filmmaker met 'Regen' uit 1929. Steeds minder tijd besteedde hij aan zijn werkzaamheden voor de CAPI-onderneming. Hij sloot zijn carrière als filmmaker in 1988 af met de film 'Une histoire de Vent', die hij samen maakte met zijn vrouw Marceline Loridan. In zijn filmcarrière drukte hij een duidelijke stempel op de ontwikkeling van de documentairefilm. Hij wordt algemeen gezien als één van de vormgevers van deze 'beweging'. (4)

Familie Nooteboom
- Uri Nooteboom
Van de familie Nooteboom, via Thea Ivens verwant aan de familie Ivens, is minder bekend. Het meest prominente lid van de familie was de bekende journalist Uri Nooteboom. Hij werd in 1903 geboren te Tilburg als eerste zoon van Antoon Nooteboom, handelaar in wollen stoffen, en Gezina Koopmans. (5) Uri Nooteboom studeerde aan het Klein-seminarie Beekvliet te St. Michielsgestel, waarna hij het Groot-Seminarie te Haaren en het gymnasium van het St. Odulphuslyceum te Tilburg volgde. Na het behalen van het examen in 1926 studeerde hij tot de zomer van 1928 notariaat aan de R.K. Leergangen te Tilburg. In 1928 ging hij aan de Katholieke Universiteit te Nijmegen klassieke talen studeren. Hij publiceerde onder het pseudoniem Uno gedichten in het Nijmeegse studentenblad 'Vox Carolina', waarvan hij ook redacteur was. Hij werd universitair correspondent van het 'Dagblad De Gelderlander' en later van 'Dagblad De Maasbode.' In 1936 werd hij benoemd als redacteur van 'Dagblad De Maasbode.' In het jaar daarop trouwde hij met Thea Ivens, dochter van Kees Ivens en Dora Muskens. Eind 1940 moest hij zijn werkzaamheden voor 'Dagblad De Maasbode' beëindigen als gevolg van het opleggen van een verschijningsverbod van de Duitse bezetter. Hij gebruikte zijn vrije tijd om zijn studie weer op te nemen en te schrijven.
In 1942 werd Uri door Titus Brandsma, censor van het 'Dagblad De Gelderlander' benaderd met de vraag of hij na de oorlog hoofdredacteur van het dagblad wilde worden. Op 17 september 1944, de bevrijdingsdag van Nijmegen, begon hij zijn werkzaamheden als hoofdredacteur. Hij schreef dagelijks hoofdartikelen in de krant. Tijdens een veldreportage op 12 april 1945 werd hij in het pas bevrijde Zutphen dodelijk getroffen door een Duitse scherpschutter.

1. Stufkens, A., J. de Vaal en T. de Vaal (red.), 'Passages: Rondom Joris Ivens en de kunst van deze eeuw.' Nijmegen 1999, p. 37.
2. Ibidem, p. 41.
3. Bakker, K., Inventaris van het Joris Ivens Archief. Nijmegen 1998, p. 3.
4. In 2008 werd de 110e geboortedag van Joris Ivens herdacht met de uitgave van de DVD-box 'Joris Ivens, Wereldcineast' met twintig films.
5. Opheusden, J. van, e.a. (red), 'Biografie Uri Nooteboom (1903-1945)"in: 'Brabantse biografieën, Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Noordbrabanders, Deel 1'. Meppel / Amsterdam 1992.

Woonplaats(en)

-:Nijmegen

Bronnen

  • Bakker, K. Inventaris van het Joris Ivens Archief. Nijmegen, 1998
  • Coppes, N. et al (samenstelling). Wilhelm Ivens (1849-1904) Nijmeegs fotograaf. Nijmegen, 2007
  • Jansen, H. Inventaris van de Hans Wegner Collectie. Nijmegen, 2004
  • Jansen, H. Joris Ivens in: Jaarboek Numaga, jrg. 51, (2004), p. 66-67
  • Jansen, H. Kees Ivens in: Jaarboek Numaga, jrg. 51 (2004), p. 67 (studiezaal: B2/1)
  • Leierzapf, I. Th. 'Wilhelm Ivens: Een leven in de fotografie in Nijmegen' in: Numaga, jrg. 35 (1988), nr. 3, p. 73-77
  • Maden, Frank van der. Een wandeling van galops en helse achtervolgingen. Joris Ivens' eerste filmavontuur, in: Numaga, jrg. 35 (1988) nr. 3, p. 80-92
  • Opheusden, J. van, e.a. (red). Biografie Uri Nooteboom (1903-1945) in: Brabantse biografieën, Levensbeschrijvingen van bekende en onbekende Noordbrabanders, Deel 1, p. 115-118, Meppel / Amsterdam, 1992
  • Stufkens, A. 'Oft hab ich gelacht, im nicht zu weinen.' De familie Ivens en honderd jaar Nijmeegse feesten (1886-1988), in: Jaarboek Numaga, jrg. 52 (2005), p. 73-93
  • Stufkens, A. Joris Ivens, Wereldcineast. Boek verschenen bij de uitgave van de gelijknamige DVD-box ter gelegenheid van de herdenking van de 110e geboortedag van Joris Ivens. Nijmegen, 2008.
  • Stufkens, A., J. de Vaal en T. de Vaal (red.). Passages: Rondom Joris Ivens en de kunst van deze eeuw.' Nijmegen, 1999
  • Valk, H. de. Uri Nooteboom in: Jaarboek Numaga, jrg. 53 (2006), p. 102-103
  • Europese Stichting Joris Ivens: www.ivens.nl
  • Biografie Uri Nooteboom: www.thuisinbrabant.nl

Verantwoording

Inleiding van de toegang op het archief door Robert Spanings. (2011)



KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden