header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Geselingen op de Grote Markt (1676-1679)

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Schilderij van De Grote Markt met rechts de schandpaal en de draaikooi (ca. 1680)
De Waag op de Grote Markt

De komst van de ambassadeurs en hun gevolg naar Nijmegen bracht veel rijkdom binnen de stadsmuren van de Waalstad. Het is dan ook niet vreemd dat archiefstukken uit die tijd melding maken van diefstal, heling en zelfs roofmoord. Hieraan maakte ook het ambassadeurspersoneel zich schuldig, al moet worden opgemerkt dat zij niet vaak voorkomen in de archieven van die tijd. Een uitzondering daarop vormt een zekere Adam Jacobsz., dienstknecht in de hofhouding van de Franse ambassadeur, Godefroy comte d’Estrades. Op 29 september 1677 stond Jacobsz. terecht voor de schepenbank van Nijmegen. De aanklacht luidde dat hij drie bekers van verguld zilver, een mes met een zilveren handvat en nog twee zilveren ringen had gestolen. Een deel van deze buit bleek hij te hebben verkocht. Dit alles was voor de rechters reden om Jacobsz. tot publieke geseling en verbanning uit de stad te veroordelen. Eerder dat jaar, op 19 januari 1677, had een zekere Grietje Keyen terechtgestaan. Als dienstmeisje in de hofhouding van de ambassadeur van Denemarken (het is niet bekend of het Hoeg of graaf van Aldenburg betreft) had zij in december 1676 twee zilveren tafelborden ontvreemd waarvan ze er één had verkocht voor een bedrag van 24 gulden. Ook dit geval was voor de rechters reden om de schuldige te veroordelen tot publieke geseling en verbanning uit de stad. Waarschijnlijk vonden de publieke geselingen plaats bij de oostelijke zijgevel van de Waag op de Grote Markt. Op die plaats stond lange tijd, in ieder geval ten tijde van de vredesonderhandelingen, een schandpaal en een draaikooi. [1]

Een veroordeelde werd vastgeklonken aan de schandpaal om bespot te worden door de voorbijgangers. De draaikooi was er vooral voor prostituees en overspelige vrouwen. Zij werden vastgezet in de kooi, die vervolgens op hoge snelheid werd rondgedraaid, wederom tot lering en vermaak van de toeschouwers.[2]


Voetnoten

  1. O. Moorman van Kappen, ‘Van wanbetalers, domestieken en dievegges’, in: Numaga: tijdschrift gewijd aan heden en verleden van Nijmegen en omgeving 25 (1978), p. 167.
  2. Bergh, F. van den, Soldaten in een stad: een onderzoek naar de economische en sociale gevolgen voor de stad Nijmegen van de aanwezigheid van het garnizoen gedurende de jaren 1760-1770, Nijmegen 1983, p. 27.

Bronnen

Onderzoek naar locaties m.b.t de Vrede van Nijmegen door Nick van Kleef in opdracht van het Regionaal Archief Nijmegen. Zie ook de startpagina over de Vrede van Nijmegen


Locatie in google-maps (nieuw venster)

51° 50' 51", 5° 51' 50"

KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
WEBLOG
Nieuws en achtergronden uit de praktijk
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden