header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Heilig Land Stichting

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken

De CenakelKerk en Klooster in het landschap in Heilig Land Stichting bij Nijmegen, 1923
Algemene gegevens
Naam : Heilig Land Stichting
Andere naam (namen):
  • H. Landstichting
  • Heilig Landstichting

Bestaansperiode: 1911 -
Rechtsvorm: Kerkelijke stichting
Voorganger(s):

Opvolger(s):

Hoger orgaan:

Archief
Het archief van deze organisatie is in beheer bij het Regionaal Archief Nijmegen. De toegang met de beschrijving van de stukken is bereikbaar via deze link:
Icoon archief.png
Naar beschrijving archief

Algemene context

Na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853 begon de Rooms-Katholieke Kerk een offensief om de maatschappelijke achterstand van katholieken ongedaan te maken. Geestelijken stimuleerden het onderhouden van devotionele gebruiken. Een devotie die een hoge vlucht nam was die van het Heilig Hart van Jezus. De grondlegster hiervan was Margaretha Maria Alacoque, die tussen 1673 en 1675 visioenen kreeg in het Franse Paray-le-Monial. In 1856 werd de devotie door de kerk officieel ingesteld. In 1876 begon men in Parijs met de bouw van een kerk tot het Heilig Hart, de Sacré Coeur, kort daarna volgde de Nationale Basiliek van het H. Hart in Brussel. Ook in Nederland werden plannen gesmeed om een H. Hartbasiliek (met een bedevaartspark) te bouwen, onder andere door kapelaan Arnold Suys uit Waalwijk.

Geschiedenis

In 1903 ging kapelaan Arnold Suys uit Waalwijk (1870-1941) mee op een pelgrimstocht van de paters Assumptionisten naar het Heilig Land, de christelijke benaming voor Israël en omringende landen. In Frankrijk deed men de Franse bedevaartsplaats Paray-le-Monial aan. Terug in Waalwijk stelde Suys een plan op voor een bedevaartspark met een reconstructie van de heilige plaatsen en een H. Hartbasiliek. Bij een tweede pelgrimstocht, in 1905, waren Suys’ reisgenoten de Amsterdamse architect Jan Stuyt (1868-1934) en de Nijmeegse kunstenaar Piet Gerrits (1878-1957). Zij zouden Suys steunen bij het realiseren van zijn plannen. Ook de Nijmeegse Jeanne Vroomans-Leclerq (1856-1927) spande zich in voor een H. Hartbasiliek en een bedevaartpark. Ze noemde haar plan ‘Het Nieuwe Heilig Land’ en richtte hiervoor de ‘Sions- en H. Landstichting’ op. In 1907 verzocht het bisdom ‘s-Hertogenbosch Vroomans om haar voornemen te bespreken met Suys. Om diverse redenen kwam de samenwerking tussen Suys en Vroomans niet van de grond.

Op 28 februari 1911 vond de oprichtingsvergadering van de Heilig Land Stichting plaats. De stichtingsakte werd op 8 maart 1911 goedgekeurd door de bisschop van ’s-Hertogenbosch. De stichting is statutair gevestigd in Nijmegen. Suys nam zelf niet zitting in het bestuur, hij werd door de bisschop benoemd tot vicaris. De Heilig Land Stichting kocht grond aan, waaronder de zogenaamde Uselenberg, bestemd voor de bouw van een kerk. Op 6 januari 1915 werd de Cenakelkerk ingezegend. Deze datum is tevens de oprichtingsdatum van de RK Parochie De Meerwijk (met Suys als pastoor). Op 24 augustus 1915 werd te Nijmegen een aparte stichting opgericht voor het beheer van grond en gebouwen en eigen vermogen van de Heilig Land Stichting: de Eerste Hulp Stichting der Heilig Land Stichting. Aan deze stichting werd het beheer van de pas aangelegde begraafplaats toevertrouwd. Het devotiepark werd ingericht. In 1916 kon het stichtingsbestuur van Vroomans de Bakkersberg te kopen. De Bakkersberg, ‘de Sionsberg’, was bestemd voor de H. Hartbasiliek. In hetzelfde jaar maakte architect Stuyt een ontwerp. De financiële middelen waren echter beperkt en om gericht actie te kunnen voeren. Daarom werd in 1923 de Basiliekstichting opgericht. De basiliek kwam er niet, in het deel dat wel werd gerealiseerd is nu het zogeheten binnenmuseum gevestigd.

• Arnold Suys schakelde religieuzen in voor werkzaamheden op de Heilig Land Stichting. In 1915 betrokken de Dochters van het Heilig Hart van Jezus (‘de Witte Zusters’) een nieuw gebouwd klooster bij de Cenakelkerk. Als taak hadden zij de Eeuwigdurende Aanbidding van het H. Sacrament. Vanwege een gebrek aan voldoende financiële middelen, namen de uit Turnhout afkomstige Reguliere Kanunnikessen van het H. Graf (Canonicae Regulares Sancti Sepulchri CRSS) in 1928 hun plaats in. Zij vingen de pelgrims op. Het klooster onderging een uitbreiding en kreeg de naam Casa Nova. In 1936 vervingen Duitse kanunnikessen de Belgische zusters. In 1939 verkocht het stichtingsbestuur het complex aan de speciaal hiervoor opgerichte Stichting Pelgrimshuis Casa Nova. In 1928 stichtten de zusters van Ongeschoeide Karmelietessen (Ordo Carmelitarum Discalceatarum (OCD) een klooster op de Heilig Land Stichting. Zij leidden een contemplatief leven. Ze hadden geen taken in het park. Na 1922 verzorgden de paters Monfortanen (Missionarii Societatis Mariae (SMM)) rondleidingen op het terrein. Hun klooster was genaamd Stella Matutina (Morgenster).

Na de Tweede Wereldoorlog nam het aantal bezoekers aan de Heilig Landstichting, met name die in groepsverband, gestaag af. Kees van Beek (1899-1987), die Arnold Suys als geestelijk bestuurder en pastoor na diens overlijden, in 1942 was opgevolgd, had hier geen antwoord op. De montfortaan Ben Kiewe (1923-2000) die in 1970, na het terugtreden van Van Beek als geestelijk bestuurder van de Heilig Land Stichting tot directeur werd benoemd, had dat wel. Onder zijn leiding werden nieuwe gebouwen gebouwd, en veranderde, in 1985, de naam van het museumpark in Bijbels Openluchtmuseum. Op 1 januari 1975 volgde Toon Rabou (1923-2016) Kees van Beek als pastoor van de R.K. Parochie De Meerwijk op. Per die datum droeg de Heilig Land Stichting de Cenakelkerk en de bijbehorende terreinen over aan de parochie.

In 1988 werd Jan van Laarhoven (1950), geen geestelijke maar een leek, directeur van het museum. Tijdens zijn directeurschap werd de islam als derde wereldreligie (naast het christendom en jodendom) een vast onderdeel van het museumconcept. Eind jaren tachtig scheidde men de begraafplaats middels een hek af van het museum. De begraafplaats – directeur was Ger Eickmans – werd Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting. In 2007 kreeg het park de naam Museumpark Orientalis. Vanwege financiële problemen moest men tijdelijk de deuren sluiten. Na de restauratie van een groot deel van het complex (Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting, parochie, Pelgrimshuis Casa Nova) op initiatief van Jan Spanhoff – in 2004 werden de gebouwen en objecten van de Heilig Land Stichting van vóór 1952 als rijksmonument aangewezen – ging het museum in 2012 weer open.

Taken en activiteiten

Bij de oprichting van de Heilig Land Stichting in 1911 stelde men zich ten doel: ‘In een bedevaartpark op aanschouwelijke wijze de herinneringen aan Jezus Christus in het leven roepen, ten einde op die wijze aan het Nederlandse volk Jezus Christus te leren kennen en het door die kennis te brengen tot liefde voor zijn H. Hart’. De middelen om deze doelstelling te realiseren waren: (1) het nabouwen van gewijde plaatsen van het Heilig Land zoals zij waren ten tijde van Jezus, (2) het inrichten van een museum met voorwerpen uit het Heilig Land, (3) het uitgeven van een tijdschrift over het Heilig Land en de bijbel, en (4) het organiseren van pelgrimstochten naar het Heilig Land. Na het aantreden van Ben Kiewe als directeur van de Heilig Land Stichting, in 1970, veranderde het katholieke devotiepark gaandeweg in een bijbels openluchtmuseum bestemd voor de oecumene (samenwerking tussen christelijke kerken), ook vanuit cultuur-historisch perspectief).

Organisatie

Het bestuur van de Heilig Land Stichting kon zelf nieuwe leden voordragen, maar voor elke benoeming was de goedkeuring van de bisschop nodig. Het bestuur stelde op 16 maart 1911 een huishoudelijk reglement vast. De begroting en de jaarrekening werden vastgesteld door het bestuur en daarna ter goedkeuring naar de bisschop gestuurd. De bisschop benoemde Suys tot vicaris van de Heilig Land Stichting. Na de statutenwijziging van 1927 werd zijn functie die van ‘geestelijk bestuurder’. Na 1915 was Suys tevens pastoor. In feite regelde Suys alles. Suys maakte propaganda voor het park, leidde de fondsenwerving, maakte de afspraken met Piet Gerrits en Jan Stuyt, onderhandelde met orden en congregaties om in de kerk en het park te komen werken, en ontving geestelijke en wereldlijke hoogwaardigheidsbekleders. Kees van Beek werd in 1942 net als Suys geestelijk bestuurder en pastoor van de R.K. Parochie De Meerwijk. Ben Kiewe was in 1970 de eerste directeur. Kiewe had niet zoals zijn voorgangers een dubbelfunctie.

Locatie

1911-:Heilig Landstichting Profetenlaan 2

Bronnen

  • Barendsen, J., e.a., Van Heilig Woud tot Heilig Land. De geschiedenis van de Heilig Land Stichting en omgeving, Utrecht 2000;
  • Beke, J. e.a., De kerk van de Heilig Land Stichting. De Cenakelkerk 1911-2011, Heilig Land Stichting 2010;
  • Goes van Naters,, M. van der, Met en tegen de tijd. Een tocht door de twintigste eeuw, Amsterdam 1980;
  • Willemsen, J., Het Heilige Land van Piet Gerrits. Kerkelijk kunstenaar in Palestina en Nederland, Nijmegen 2014.

Verantwoording

Inleiding van de toegang op het archief door Kees van Dooren, Robert Spanings, Ruerd de Vries. (2016)



KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
WEBLOG
Nieuws en achtergronden uit de praktijk
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden