header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Joods Nijmegen

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken

In de eerste helft van de veertiende eeuw had Nijmegen een joodse gemeenschap die toen de belangrijkste in de Nederlanden was. Na 1339 gingen ook andere Gelderse steden joden toelaten. De vervolgingen ten tijde van de pestepidemie rond 1350 richtten de Nijmeegse gemeente te gronde. In het begin van de vijftiende eeuw was er echter weer een bloeiende gemeenschap van minstens 22 joodse gezinnen. Deze huurde in 1426 de benedenruimte van een huis tussen de Stikke Hezelstraat en de Houtstraat en een aantal jaren later nog drie naast elkaar gelegen huizen aan de Woezikgas (de latere Jodengas). Hier was tot 1500 de synagoge (schola judeorum) gevestigd. Ten tijde van de anti-joodse plakkaten van Karel V telde de stad weinig joden. Pas eind zeventiende eeuw was er weer een groeiende joodse gemeente die haar synagogediensten hield in het woonhuis van een zekere Salomon. Na klachten van de buurman werd dit in 1697 verboden. In 1752 kocht de bankier Benedict Levi Gomperts het noordelijke hoekhuis Grotestraat-Vleeshouwerstraat. Hij voegde het samen met twee daarachter gelegen huizen aan de Vleeshouwerstraat. Deze ‘behuysing wordt tot kerk voor de joodsche natie gebruyckt’. In 1755 werd op de plaats van een voormalig nonnenklooster een synagoge gebouwd die na een lange onderbreking nu weer in gebruik genomen is.

Uit een lijst van 1784 blijkt dat er in die tijd 270 joodse Nijmegenaren, verdeeld over zestig huishoudens, waren. Pas in de tijd van de Bataafse Republiek kwam er een einde aan de uitzonderingspositie van de joden. Rond 1900 was er in Nijmegen sprake van een middelgrote joodse gemeente. In 1930 waren er 479 joodse Nijmegenaren. Door de komst van vluchtelingen uit nazi-Duitsland waren dat er in 1939 553. In 1946 woonden er in Nijmegen nog slechts 76 joden.

Bronnen[bewerken]

Regionaal Archief Nijmegen, Wetenschappelijke correspondentie, inv.nr. 613-010b (1966-1981).


KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden