header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Klooster Enigheid

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Algemene gegevens vrouwenklooster
Straatnaam : tussen de Markt en de Houtstraat
Orde: waarschijnlijk franciscaanse orde
In gebruik vanaf: circa 1425
In gebruik tot en met: 1591


Stichting[bewerken]

In 1460 werd op een terrein tussen de Markt en de Houtstraat melding gemaakt van een begijnhuis dat de naam Enigheid draagt. Echter al eerder, in 1433, komen we deze naam in de archieven tegen.[1] Waar zij toen gevestigd waren, is niet met zekerheid vast te stellen, evenmin als de exacte stichtingsdatum en de stichter. Vermoedelijk ontstond het convent in één van de eerste decennia van de vijftiende eeuw, mogelijk in een huis dat lange tijd door vicarissen van de St. Stevenskerk bewoond was geweest. Deze laatste kunnen dan als stichters worden aangewezen. Een andere mogelijke stichter is een zekere Ude die Boeze, die het terrein van het latere Enigheid in bezit had. Deze optie wordt aannemelijk geacht wanneer men bij de stichting al uitgaat van het gebied tussen de Markt en de Houtstraat.

Regel[bewerken]

De benaming sorores in 1433 en opnieuw in 1460 doet vermoeden dat de begijnen al spoedig na de stichting van het huis een regel hebben aangenomen en zusters werden. Waarschijnlijk ging het om de Derde regel van St. Franciscus; de zusters stonden namelijk in de zestiende eeuw onder toezicht van de overste van de Keulse provincie der minderbroeders. Feitelijke bronnen die deze aanname van de Tertiarissenregel bevestigen, zijn tot op heden echter niet bekend.

Omvang[bewerken]

Het klooster Enigheid had slechts een kleine zustergemeenschap. In 1433 werd gesproken van vier zusters en in 1568 waren dit er nog drie. Vermoedelijk zal dit convent, evenals veel andere conventen en kloosters in Nijmegen, zijn bloeitijd hebben gekend in de late vijftiende en vroege zestiende eeuw, maar het is niet aannemelijk dat het toen veel groter is geweest dan het genoemde aantal van vier vrouwen. Mogelijk was Enigheid een convent voor adellijke dames, maar ook dat is niet met zekerheid vast te stellen.[2] Heel groot zal het complex zelf ook niet geweest zijn.

Overgang naar Groesbeekshof[bewerken]

In 1568 kwamen de ingezetenen van Enigheid overeen hun huis te verlaten en zich te voegen bij de zusters van Groesbeekshof. Door omstandigheden (door de moderne auteurs niet nader toegelicht) kwam deze overgang echter pas in 1587 tot stand. Na 1580 bewoonden naast de zusters ook vier monniken het klooster en na 1587 diende het huis nog als toevluchtsoord voor de clarissen van Klarenkamp bij Wamel.

Sluiting[bewerken]

In 1591 kwam Nijmegen opnieuw in protestantse handen bij de Reductie van Nijmegen, waardoor het klooster definitief van zijn religieuze functie is ontdaan. De stad nam het complex in datzelfde jaar over. Daarna werd het voor verschillende vormen van bewoning beschikbaar gesteld. Vaak schijnen er schoolmeesters van de Latijnse School gewoond te hebben.[3] Het complex werd vermoedelijk eind achttiende of begin negentiende eeuw afgebroken.

Voetnoten[bewerken]

  1. Er wordt dan gesproken van 4 sorores…domus beginarum dicte die Eynicheit. Uit een schepenprotocol van 1433, f° 6v.; Gorissen, F. (red.) Stedeatlas (Kleef 1956) 122.
  2. Schevichaven, H.D.J. van, Penschetsen uit Nijmegen’s verleden II (Nijmegen 1901) 48-49, stelt dit op grond van één schenkingsoverdracht van de rijke schepenfamilie Gruenwalt aan het huis, waarin toen een dochter van dit echtpaar woonde. Echter daarmee kan nog niet geconcludeerd worden dat er uitsluitend dames uit de hogere kringen in het huis vertoefden.
  3. Dit is gebaseerd op Schevichaven, H.D.J. van, Penschetsen uit Nijmegen’s verleden II (Nijmegen 1901) 50-51.

Bronnen[bewerken]

  • Cissen, Martijn, Vrouwenkloosters en begijnhuizen in Nijmegen (Nijmegen, 2004).
  • Gorissen, F. (red.), Stedeatlas van Nijmegen (Kleef 1956) 121.
  • Schevichaven, H.D.J. van, Penschetsen uit Nijmegen’s verleden II (Nijmegen 1901) 47-51.

Verwijzingen[bewerken]

Verantwoording[bewerken]

Bewerking van Martijn Cissen, Vrouwenkloosters en begijnhuizen in Nijmegen (Nijmegen, 2004) door Lisette Kuijper (Regionaal Archief Nijmegen, 2010)


KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden