header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Notariële archieven

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken

Eerste Nijmeegse notarissen[bewerken]

Als een van de weinige plaatsen in Gelderland waren er in Nijmegen al vóór 1811 notarissen. In dat jaar werd door het van kracht worden van de Franse wetgeving het notariaat in heel Nederland ingevoerd. Daarvóór moest men voor het opmaken van akten van huwelijkse voorwaarden, testamenten, boedelinventarissen of transportakten naar de plaatselijke of regionale gerechten of schepenbanken. In een aantal provincies moesten deze concurreren met plaatselijke notarissen, die officieel door het gewestelijk bestuur benoemd waren.

In Nijmegen was vanaf 1758 één notaris actief voor de stad en de regio: Van Daelveld. Al snel volgden er meer en bij de invoering van de Wet op het notarisambt in 1811 waren er inmiddels vijf: Altrogge, Wiegand, Stoppendaal, Van Munster en Vermasen. Daelveld was in 1783 gestopt.

In de achttiende eeuw kwamen verreweg de meeste zaken als vrijwillige rechtspraak voor de Nijmeegse schepenbank. Deze akten zijn terug te vinden in de zogeheten schepenprotocollen.

Soorten akten[bewerken]

In notariële archieven zijn veel gegevens te vinden die kunnen helpen bij onderzoek naar personen of huizen. Testamenten, huwelijkse voorwaarden of boedelinventarissen geven extra achtergrondinformatie over iemands bezittingen en akten betreffende verkoop, aankoop, verhuur of verpachting bieden inzicht in oude en nieuwe eigenaren van onroerend goed.

De meest voorkomende akten zijn

  • testamenten
  • huwelijkse voorwaarden
  • Schenkingen
  • transportakten
  • overdracht van onroerend goed
  • boedelinventarissen

De belanghebbenden krijgen van de notaris een authentiek afschrift (grosse) van de originele akte (minuut) die door de partijen en de notaris zijn ondertekend. De notaris houdt de minuutakten en bindt deze na verloop van tijd in een band (het protocol). Deze protocollen met minuutakten vormen het hoofdbestanddeel van een notarieel archief. Om makkelijk in deze protocollen te kunnen zoeken, houdt een notaris een repertorium bij waarin van elke akte meestal het nummer, de datum, het onderwerp, de belanghebbenden en een korte inhoud staan vermeld. Via deze repertoria is ook door de archiefonderzoeker makkelijk naar relevante aktes te zoeken, zeker na de invoer hiervan in databases.

Zoeken in notariële archieven[bewerken]

Door vrijwilligers worden de repertoria ingevoerd in een database waardoor snel op naam naar aktes gezocht kan worden. Een deel van de repertoria is ingevoerd; de inhoud is doorzoekbaar in de Digitale Studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen. Het gaat dan om de notarissen:

Notaris Periode Ingevoerd in index
Daelveld 1758-1783 volledig
Vermasen 1768-1823 volledig
Altrogge 1777-1806 volledig
Stoppendaal 1784-1815 volledig
Van Munster 1805-1849 volledig
Wiegand 1806-1838 volledig
Sanders van Well 1811-1812 volledig
Van Elsbroek 1812-1855 volledig
Van Daalen 1836-1842 volledig
Van Heuven 1849-1875 volledig
Van der Gronden 1857-1867 volledig
Van Wijnbergen 1868-1872 volledig
Van Voorst tot Voorst 1871-1883 volledig
Van Heijst 1872-1876 volledig
Halberstadt 1875-1892 volledig
Klaassen 1878-1907 volledig
Hekking 1883-1926 volledig
Courbois 1884-1927 volledig
Van Koolwijk 1889-1912 volledig
Hijink 1892-1912 volledig
Libourel 1898 volledig
De Maret Tak 1907-1932 volledig
De Bruijn 1909-1923 volledig
Kalshoven 1912-1913 volledig
Van Doesburgh 1913-1943 deels; tot en met 1935
Van Schuijlenburch 1923-1955 deels; tot en met 1935
Hekking 1926-1957 deels; tot en met 1935
Klaassen 1927-1937 deels; tot en met 1935
Wolters 1927-1956 deels; tot en met 1935

Voor onderzoek in de archieven van de andere Nijmeegse notarissen (zie dit overzicht) moet gebruik worden gemaakt van de originele repertoria in de studiezaal van het archief.

Niet openbare notariële archieven[bewerken]

Minuutakten en repertoria worden na 75 jaar overgedragen aan een archiefbewaarplaats en daarmee voor iedereen openbaar. Dit is met uitzondering van testamenten, die na 100 jaar openbaar worden. Het Regionaal Archief Nijmegen beheert een groot aantal archieven van notarissen uit de periode 1758 tot 1935.

Akten van notarissen die ná 1935 (testamenten na 1910) opgemaakt zijn , worden beheerd door de opvolgende notaris. Voor direct betrokkenen is informatie uit deze akten op te vragen. Aan deze dienst kunnen kosten verbonden zijn. Het opvolgersarchief (protocollenregister) vindt u op website van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB).

Via het Centraal Testamentenregister (CTR) in Den Haag kunt u zoeken naar testamenten vanaf 1890. Het CTR houdt bij door welke persoon op welke datum en voor welke notaris een testament is gemaakt. De notaris geeft dit op. De inhoud van het testament is daar niet bekend.

Verwijzingen[bewerken]


KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden