header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Notariële archieven

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken

Eerste Nijmeegse notarissen[bewerken]

Als een van de weinige plaatsen in Gelderland waren er in Nijmegen al vóór 1811 notarissen. In dat jaar werd door het van kracht worden van de Franse wetgeving het notariaat in heel Nederland ingevoerd. Daarvóór moest men voor het opmaken van akten van huwelijkse voorwaarden, testamenten, boedelinventarissen of transportakten naar de plaatselijke of regionale gerechten of schepenbanken. In een aantal provincies moesten deze concurreren met plaatselijke notarissen, die officieel door het gewestelijk bestuur benoemd waren.

In Nijmegen was vanaf 1758 één notaris actief voor de stad en de regio: Van Daelveld. Al snel volgden er meer en bij de invoering van de Wet op het notarisambt in 1811 waren er inmiddels vijf: Altrogge, Wiegand, Stoppendaal, Van Munster en Vermasen. Van Daelveld was in 1783 gestopt.

In de achttiende eeuw kwamen verreweg de meeste zaken als vrijwillige rechtspraak voor de Nijmeegse schepenbank. Deze akten zijn terug te vinden in de zogeheten schepenprotocollen.

Soorten akten[bewerken]

In notariële archieven zijn veel gegevens te vinden die kunnen helpen bij onderzoek naar personen of huizen. Testamenten, huwelijkse voorwaarden of boedelinventarissen geven extra achtergrondinformatie over iemands bezittingen en akten betreffende verkoop, aankoop, verhuur of verpachting bieden inzicht in oude en nieuwe eigenaren van onroerend goed.

De meest voorkomende akten zijn

  • testamenten
  • huwelijkse voorwaarden
  • schenkingen
  • transportakten
  • overdracht van onroerend goed
  • boedelinventarissen

De belanghebbenden krijgen van de notaris een authentiek afschrift (grosse) van de originele akte (minuut) die door de partijen en de notaris zijn ondertekend. De notaris houdt de minuutakten en bindt deze na verloop van tijd in een band (het protocol). Deze protocollen met minuutakten vormen het hoofdbestanddeel van een notarieel archief. Om makkelijk in deze protocollen te kunnen zoeken, houdt een notaris een repertorium bij waarin van elke akte meestal het nummer, de datum, het onderwerp, de belanghebbenden en een korte inhoud staan vermeld. Via deze repertoria is ook door de archiefonderzoeker makkelijk naar relevante aktes te zoeken, zeker na de invoer hiervan in databases.

Zoeken in notariële archieven[bewerken]

Door vrijwilligers worden de repertoria ingevoerd in een database waardoor snel op naam naar aktes gezocht kan worden. Een deel van de repertoria is ingevoerd; de inhoud is doorzoekbaar in de Digitale Studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen. Ongeveer een derde deel van alle akten is gedigitaliseerd en daarmee online raadpleegbaar. Voor een overzicht van alle ingevoerde en gedigitaliseerde notariële archieven, zie hieronder:

Notaris Periode Ingevoerd in index Gedigitaliseerd
Daelveld 1758-1783 ja -
Vermasen 1768-1823 deels -
Altrogge 1777-1806 ja -
Stoppendaal 1784-1815 ja -
Van Munster 1805-1849 ja -
Wiegand 1806-1838 ja -
Sanders van Well 1811-1812 ja ja
Van Manen 1812-1844 - -
Van Elsbroek 1812-1855 ja -
Van Rees 1812-1856 - -
Van Daalen 1836-1842 ja ja
Payen 1838-1859 ja -
Van Heuven 1849-1875 ja ja
Deurvorst 1850-1856 - -
Aldus 1856-1871 - -
Robbers 1856-1871 - -
Van der Gronden 1857-1867 ja -
Courbois 1860-1884 ja -
Böhtlingk 1860-1905 - -
Van Wijnbergen 1868-1872 ja ja
Van Voorst tot Voorst 1871-1883 ja ja
Van Heijst 1872-1876 ja ja
Halberstadt 1875-1892 ja ja
Masman 1878-1889 ja -
Klaassen 1878-1907 ja ja
Van Rijckevorsel van Kessel 1883-1909 - -
Hekking 1883-1926 ja ja
Courbois 1884-1927 ja ja
Van Koolwijk 1889-1912 ja ja
Hijink 1892-1912 ja ja
Libourel 1898 ja ja
Ten Pol 1898-1937 - -
Leopold 1905-1935 - -
De Maret Tak 1907-1932 ja ja
De Bruijn 1909-1923 ja ja
Kalshoven 1912-1913 ja deels
Van Doesburgh 1913-1943 deels; tot en met 1935 -
Vermeulen 1914-1921 - -
Van Bergen 1921-1943 - -
Van Schuijlenburch 1923-1955 deels; tot en met 1935 -
Hekking 1926-1957 deels; tot en met 1935 -
Klaassen 1927-1937 deels; tot en met 1935 -
Wolters 1927-1956 deels; tot en met 1935 -
Nieuwenhuis 1932-1948 deels; tot en met 1935 -
Nypels 1935-1939 - -

Voor onderzoek in de archieven van de Nijmeegse notarissen (zie dit overzicht), waarvan de akten niet zijn geïndexeerd, moet gebruik worden gemaakt van de originele repertoria in de studiezaal van het archief. Voor onderzoek in de archieven waarvan de akten niet zijn gedigitaliseerd zal gebruik moeten worden gemaakt van de originele akten.

Niet openbare notariële archieven[bewerken]

Minuutakten en repertoria worden na 75 jaar overgedragen aan een archiefbewaarplaats en daarmee voor iedereen openbaar. Dit is met uitzondering van testamenten, die na 100 jaar openbaar worden. Het Regionaal Archief Nijmegen beheert een groot aantal archieven van notarissen uit de periode 1758 tot 1935.

Akten van notarissen die ná 1935 opgemaakt zijn, worden beheerd door de opvolgende notaris. Voor direct betrokkenen is informatie uit deze akten op te vragen. Aan deze dienst kunnen kosten verbonden zijn. Het opvolgersarchief (protocollenregister) vindt u op website van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB).

Testamenten die na 1910 opgemaakt zijn, worden beheerd door Doc-Direkt in Winschoten. Voor direct betrokkenen is informatie uit deze akten op te vragen. Dat kan op twee manieren:

  1. Geef bij een notaris in uw eigen woonplaats aan dat u op zoek bent naar het testament van de betreffende persoon, waarvan u erfgenaam zou zijn. Legitimatiebewijs meenemen is verplicht. De notaris controleert in het centraal testamenten register waar het testament zich bevindt. Als het testament bij Doc-Direkt ligt, kan de notaris het testament daar digitaal opvragen. Deze bekijkt eerst het testament om vast te stellen of u daadwerkelijk erfgenaam bent en het testament mag inzien. De notaris verstrekt namelijk alleen aan direct belanghebbenden (zoals erfgenamen) informatie over de inhoud van het testament. De notaris kan het testament vervolgens ook afhandelen. Hier komen kosten bij kijken, ook vanuit Doc-Direkt.
  2. Neem rechtstreeks contact op met Doc-Direkt via het e-mailadres Doc-Direktsecretariaat@minbzk.nl, waarbij u aangeeft welk testament u zoekt. Ook dan is legitimatie verplicht. Na afhandeling van de formaliteiten kan het testament worden geraadpleegd. Ook hiermee zijn kosten gemoeid. Wanneer u het testament daadwerkelijk wil laten afhandelen, dan moet dat via een notaris worden geregeld. Optie 1 is in dat geval mogelijk sneller en goedkoper.

Via het Centraal Testamentenregister (CTR) in Den Haag kunt u zoeken naar testamenten vanaf 1890. Het CTR houdt bij door welke persoon op welke datum en voor welke notaris een testament is gemaakt. De notaris geeft dit op. De inhoud van het testament is daar niet bekend.

Verwijzingen[bewerken]

KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden