header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Smedenambt Nijmegen

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Algemene gegevens
Naam : Smedenambt Nijmegen
Andere naam (namen):

Bestaansperiode: 1568 - 1886
Rechtsvorm:
Voorganger(s):

Opvolger(s):

Hoger orgaan:

Archief
Het archief van deze organisatie is in beheer bij het Regionaal Archief Nijmegen. De toegang met de beschrijving van de stukken is bereikbaar via deze link:
Icoon archief.png
Naar beschrijving archief

Algemene context

In de late middeleeuwen verenigden de stedelijke beoefenaars van beroepen zich in groepen, de zogenoemde gilden en ambachten. Dankzij de gilden waren de beroepen en de geleverde kwaliteit beschermd – er was nauwelijks concurrentie mogelijk door mensen van buiten de stad. Een leerling werd, na goedkeuring door het gilde en meestal tegen betaling, bij een gildelid in de praktijk opgeleid. Als hij de status van gezel had bereikt werkte de leerling een aantal jaren in dienst van zijn meester. Na het afronden van een meesterproef kon hij zich meester noemen. Aan toetreding tot een gilde werden diverse eisen gesteld, zo moest een gildelid het Nijmeegse burgerrecht bezitten. Onder anderen Joden en (vanaf 1592) katholieken waren lange tijd uitgesloten.

Het stadsbestuur had zeggenschap over de gilden: het keurde onder andere de reglementen goed en stelde vast hoeveel leden elk gilde mocht tellen. Anderzijds hadden de gilden ook politieke macht. De leden van de belangrijkste gilden vormden samen het Sinter Claesgilde. Zes tot acht vertegenwoordigers hieruit, de Claesmeesters, controleerden het stadsbestuur en mochten voordrachten doen voor de raad. Na de Reductie van Nijmegen werd het Sinter Claesgilde in 1592 buitenspel gezet.

Geschiedenis

Tot het Smedenambt behoorden de grofsmeden, hoefsmeden, bitmakers, loopsmeden, bussenmakers, nagelsmeden, lademakers, messenmakers, sporenmakers, slotenmakers, helmslagers, harnas- of platenmakers, haalboogmakers, ketelaars, koperslagers, speldenmakers, potgieters, tinnegieters, zwaardvegers en blikslagers. Bij resolutie van 6 sept. 1639 (Inventaris, no. 3, stuk no. 10) besliste de magistraat, dat ook de blikslagers deel uitmaakten van het smedenambt.

In 1798, in de Bataafs-Franse tijd, werden de gilden voor het eerst opgeheven, later werden ze meermalen hersteld en opnieuw opgeheven. Ze verdwenen in Nederland definitief in 1818. De fondsen en bezittingen van de voormalige gilden werden bij Koninklijk Besluit van 1820 geliquideerd: ze kwamen toe aan de stadsbesturen. De gemeente Nijmegen benoemde vervolgens commissarissen voor het beheer van de fondsen en bezittingen.

Organisatie

Het bestuur bestond uit vier meesters, die de jaarlijkse schouw der harnassen hielden, de nodige resoluties maakten, de nieuwe meesters kozen, de aanneming van nieuwe ambtsgenoten verrichtten, de aankopen voor het ambt deden en de boeten vaststelden. De vergadering der gemene meesters had slechts adviserende bevoegdheid en dan nog slechts voor zover zij bestond uit "goede mannen" en wel bij gelegenheid van het kiezen van de nieuwe bestuursmeesters en van het vaststellen van resoluties, zoals blijkt uit de artikelen 12 en 13 der Ordonnantie op het Ambt van 13 aug. 1592 (vgl. Inventaris, no. 3).

Bij resolutie van 1 dec. 1763 (Inventaris no. 1, pag. 1) werd besloten, dat de belangrijkste vergaderingen en de aannemingen voortaan zouden worden te boek gesteld in een "Protocol ofte Ampts-Boek"; achter in dit boek zouden voortaan ook de jonkmeesters worden ingeschreven. Het bijhouden daarvan werd opgedragen aan de boekhouder of aan de meester die het duidelijkste kon schrijven. Hem werd ook de bewaring van het archief, dat geborgen was in de gildekist, toevertrouwd, alsmede het beheer van het armengeld, dat werd verkregen door de gelden die de leerjongens bij hun inschrijving aan hem hadden te voldoen.

Locatie

-: Nijmegen

Verantwoording

Inleiding van de toegang op het archief door P.C. Boeren; Hylke Roodenburg. (1942; 2021)



KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden