header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Veerdienst over de Waal

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken

Sinds de Romeinse tijd is er bij Nijmegen altijd een oversteek van de Waal geweest. In het tijdperk van voor de Waalbrug vond die plaats met roei- of zeilvaartuigen die dienst deden als veerboten. Niet iedereen kon zomaar een veerdienst beginnen. Vanaf de vroege Middeleeuwen was het veerrecht een keizerlijk privilege dat later in handen van de hertogen van Gelre kwam. Zij verpachtten het veer aan de zogenaamde veerheren. De veerheren waren voornamelijk kerkelijke instellingen zoals het kapittel van St. Steven, de Commanderie van St. Jan en de provisoren van de Heilige Geest Armen. Toen prins Maurits in 1591 Nijmegen veroverde op de Spanjaarden werd de stad bij de Republiek ingelijfd. Alle kerkelijke bezittingen werden door de overheid geconfisqueerd. Hierdoor kwam het veer in eigendom van de stad. Dit bleef zo tot 1936 (met uitzondering van de periode 1810-1814).

Een snellere verbinding[bewerken]

In 1657 introduceerde Hendrick Heuck in Nijmegen met de gierbrug een enorme technische verbetering. Deze gierbrug bestond uit twee soortgelijke schepen die door middel van een grote vlonder aan elkaar waren vastgemaakt. Deze “brug” bewoog met de stroom mee via een lange kabel die verankerd was in het midden van de rivier. Aan de Lentse kant werd een lange aanlegsteiger gebouwd zodat de gierbrug sneller kon afvaren. De hele constructie “gierde” dankzij de stroming op eigen kracht naar de overkant. Dit maakte roeispanen en zeilen overbodig. Behalve dat de gierbrug veel sneller was dan de voormalige veerboten was ook de laadcapaciteit groter. Hij kreeg de toepasselijke naam Zeldenrust. Het technisch principe van het gieren zou tot in de jaren 20 van de twintigste eeuw gehandhaafd blijven.

De laatste fase[bewerken]

Begin twintigste eeuw werd steeds duidelijker dat de oude gierbrug niet meer aan de eisen van de nieuwe tijd voldeed. Het gemotoriseerd verkeer en het goederenvervoer waren explosief toegenomen. Botsingen tussen het scheepvaartverkeer en de gierbrug kwamen steeds vaker voor. In de jaren 20 werd overgegaan op een motorpont (de Zeldenrust III) en nog in de jaren 30 werd Zeldenrust IV in de vaart genomen. Maar ook motorponten bleken onvoldoende uitkomst te bieden. Het werd hoog tijd voor een echte brug.

51e Canonvenster
51canonlogoklein.jpg
Dit artikel is onderdeel van het 51e Canonvenster over:

De Oversteek

Gezicht op de Valkhofburcht met de Waal en veer, 1641

Bron: Regionaal Archief Nijmegen

De gierpontbrug rond 1850

Bron: Regionaal Archief Nijmegen

De nieuwe Pont de "Zeldenrust" op de Waal, gezien vanaf de Waalkade, op de voorgrond verkeer van voetgangers, fietsen en auto's (1935)


Verantwoording[bewerken]

Tekst uit de tentoonstelling voor het 51e canonvenster De Oversteek (2014)

KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden