header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

De digitale historische werkplaats van het Regionaal Archief Nijmegen

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Versie door Ran26 (overleg | bijdragen) op 15 okt 2015 om 14:25
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Ga naar: navigatie, zoeken

Jaarlijks bezoeken zo’n zesduizend belangstellenden en onderzoekers de studiezaal van het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) aan het Mariënburg. Een veelvoud vindt digitaal zijn of haar weg naar het RAN; in 2014 ging het om ongeveer 200.000 bezoeken. Om ook die bezoekers van dienst te zijn heeft het RAN in de afgelopen decennia stapsgewijs een digitale onderzoeksomgeving opgetuigd. Een onderzoeksomgeving die overlap vertoont met de werkwijze en mores van de vertrouwde fysieke studiezaal, maar deels toch ook een eigen aanpak vereist. De digitale mogelijkheden om te (onder)zoeken zijn uitgebreider, koppelingen kunnen worden gemaakt met collecties buiten het RAN en de mogelijkheden tot (her)gebruik van informatie zijn nagenoeg onbegrensd. Hoogste tijd voor een overzicht van het digitale instrumentarium van het RAN.

In deze bijdrage passeren achtereenvolgens de vier belangrijkste digitale portalen van het RAN de revue. De websites worden beknopt beschreven en de belangrijkste mogelijkheden toegelicht. Deze bijdrage verscheen in gedrukte versie in het Numaga Jaarboek 2015. In deze webversie zijn alle links en verwijzingen opgenomen en direct aanklikbaar. De korte typeringen zijn dan ook vooral bedoeld als uitnodiging om online de mogelijkheden ten volste te ontdekken.

De Digitale Studiezaal[bewerken]

De Digitale Studiezaal is het vertrekpunt bij uitstek voor historisch onderzoek naar de rijke geschiedenis van de stad en omgeving. In de Digitale Studiezaal kunt u zoeken naar archiefstukken, foto's, films, krantenartikelen en publicaties uit en over Nijmegen en de omliggende gemeenten. Via Eenvoudig Zoeken zoekt u na het ingeven van een term met één muisklik dwars door alle collecties van het RAN. Handig, als u in een oogopslag een indruk wilt krijgen van beschikbare bronnen over een bepaald thema of vanuit een breed scala aan zoekresultaten nader wilt filteren of specificeren. Gericht zoeken in een of meerdere specifieke collecties is mogelijk via Uitgebreid Zoeken. U kiest zelf welke collectie(s) u wel of niet wilt bevragen. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om tegelijkertijd in de beeldbank en de kranten te zoeken of alleen op zoek te gaan naar een specifieke publicatie in de archiefbibliotheek of dat ene inventarisnummer uit een familiearchief.

Voor de archieven geldt dat voor het overgrote deel alleen de inventarissen, met beschrijvingen van de archiefstukken, digitaal raadpleegbaar zijn. Voor het inzien van de archiefstukken zelf kunt u tijdens openingsuren kosteloos terecht in de studiezaal aan het Mariënburg. Een aantal collecties is wel (deels) gedigitaliseerd en rechtstreeks via de website te raadplegen. Zo kunt u waar en wanneer u maar wilt grasduinen door de rijke beeldcollectie met bijna 100.000 foto’s, affiches en andere afbeeldingen, staat de gedigitaliseerde filmcollectie van Nijmegen Blijft in Beeld garant voor vele uren historisch kijkplezier, kunt u luisteren naar interviews met markante inwoners en biedt een eeuw dagblad De Gelderlander een schat aan informatie over nieuwswaardige gebeurtenissen in stad en streek tussen 1856 en 1956. U kunt de historische kranten overigens full-text, op elk woord, doorzoeken, dus bijvoorbeeld ook op achternaam of straatnaam.

De Digitale Studiezaal bevat extra zoekingangen die gericht zoeken naar en in bepaalde typen bronnen eenvoudiger maakt. Via Uitgebreid Zoeken naar Personen kunt u een groot aantal bronnen met persoonsgegevens doornemen. Een waardevolle zoekingang voor bijvoorbeeld genealogen. Met de toevoeging van bronnen over huis- en grondeigenaren en de woningkaarten is veel informatie te vinden over een bepaalde locatie. Denk hierbij aan gegevens over een adres, perceel of woning. Zo kunt u zelfs middeleeuwse eigenaren van percelen in de Nijmeegse binnenstad achterhalen of de voormalige bewoners van uw eigen woning.

Het RAN stelt de gedigitaliseerde collecties beschikbaar volgens het principe ‘open waar het kan, beschermd als het moet’. Dat wil zeggen dat waar mogelijk gedigitaliseerd materiaal downloadbaar en vrij te gebruiken is, tenzij er auteursrechtelijke of andersoortige belemmeringen zijn die vrije beschikbaarstelling in de weg staan. Zo downloadt u probleemloos de voorpagina van de krant van exact honderd jaar geleden of een fraaie foto van het vooroorlogse Nijmegen. Voor grote afmetingen scans of afdrukken plaatst u eenvoudig uw bestelling via de Digitale Studiezaal. Heeft u hulp nodig of wilt u meer te weten komen over bronnen die u digitaal kunt doorzoeken? Op studiezaalhulp.nijmegen.nl vindt u een uitgebreid aanbod van hulppagina’s en uitleg over de zoekmogelijkheden en de beschikbare collecties. In de fysieke studiezaal op het Mariënburg maken wij u natuurlijk ook graag wegwijs in de Digitale Studiezaal.

Het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis[bewerken]

De regio Nijmegen bulkt van de historische verhalen. Bijvoorbeeld over kopstukken en gewone lieden, wijken en politieke gebeurtenissen. Daar waar in de Digitale Studiezaal de content (de archieven en collecties) een centrale plaats inneemt, voorziet het digitale Huis van de Nijmeegse Geschiedenis in kennis over de historische context van de collecties. Thematische startpagina’s bieden tal van mogelijkheden om meer te weten te komen over bijvoorbeeld de geschiedenis van de Radboud Universiteit, de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen en omgeving of de Vierdaagse. Pagina’s over archiefvormende organisaties en personen voorzien in aanvullende historische contextinformatie over de archieven die in het RAN berusten.

De Canon van Nijmegen is in maar liefst vijf talen beschikbaar in het digitale Huis. Net als bij de landelijke Canon zijn ook voor Nijmegen de vijftig belangrijkste verhalen geselecteerd, aangevuld met door inwoners aangedragen ‘51ste canonvensters’ over bijvoorbeeld de regio, Hees en Indisch Nijmegen. Elk canonvenster biedt zicht op een gebeurtenis, een persoon of een ontwikkeling die belangrijk is geweest voor Nijmegen. Samen vertellen de vensters de hoofdlijn van de lokale geschiedenis. De vensters zijn zoveel mogelijk gekoppeld aan concrete plekken in de stad of aan bijzondere voorwerpen. Waar mogelijk is een verbinding gemaakt tussen de Nijmeegse en de landelijke Canon.

De website is opgezet als een wiki, bekend van de grootste online encyclopedie Wikipedia en andere kennisbanken. Iedereen kan eenvoudig informatie toevoegen of aanpassen. Ook de deuren van het digitale Huis staan altijd open en het staat u vrij de gegevens van de website te (her)gebruiken. De Radboud Universiteit gebruikte voor haar lustrum in 2013 bijvoorbeeld de beschikbare data voor de ontwikkeling van een mobiele applicatie en een routeboekje over de voormalige universiteitslocaties in de stad. Naast een kennisbank blijft de website natuurlijk ook de plek waar actuele informatie over tentoonstellingen en publieksactiviteiten van het fysieke Huis van de Nijmeegse Geschiedenis op het Mariënburg te vinden is.

Geschiedenis op de kaart: de historische atlassen[bewerken]

De historische ontwikkeling van de stad en omgeving is met behulp van plattegronden fraai in kaart te brengen. De Historische Atlas Nijmegen bestaat uit een groot aantal kaarten en luchtfoto’s, en biedt een schat aan informatie over de geschiedenis van specifieke locaties, zoals straten en huizen, en over hun bewoners. Ook kunt u er gegevens vinden over begraafplaatsen in de negentiende en twintigste eeuw of de locaties van oude boerderijen of industrieel erfgoed. De atlas bevat vele honderden historische afbeeldingen, onder meer van de Nijmeegse vestingwerken.

De oude luchtfoto’s en plattegronden, themakaarten en andere afbeeldingen maken een digitale wandeling door de geschiedenis van Nijmegen mogelijk en kunnen u meer leren over het verleden van uw straat of wijk. Aan de hand van een aantal thema's is de historische gelaagdheid van een plek goed zichtbaar. De Historische Atlas kan daarom ook gebruikt worden om historische informatie over een bepaalde plek te verkrijgen ter inspiratie bij bouwplannen, stedenbouwkundige plannen en ruimtelijke ontwikkelingen.

Over Nijmegen in de Tweede Wereldoorlog is een aparte atlas ingericht. Hier kunt u via verschillende kaarten veelzijdige informatie vinden over de voor Nijmegen zo desastreus verlopen oorlog. Door kaarten en luchtfoto's van voor en na de oorlog over elkaar te leggen is bijvoorbeeld de grote materiële oorlogsschade te zien. Gebeurtenissen waarbij mensen zijn omgekomen of het woonadres van oorlogsdoden zijn ingangen om de gegevens afkomstig van de website [www.oorlogsdodennijmegen.nl] te doorzoeken. Op deze website moeten uiteindelijk alle oorlogsdoden een plaats krijgen die zijn omgekomen in Nijmegen of woonachtig waren in de stad. De atlas is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met de werkgroep van deskundigen van onder andere het Stedelijk 4 en 5 mei Comité en de Radboud Universiteit Nijmegen die sinds 2008 werken aan het uitbouwen van deze website.

Geschiedenislokaal024.nl: een online educatief bronnenplatform[bewerken]

Het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis en het RAN proberen waar mogelijk het geschiedenisonderwijs te ondersteunen en te faciliteren, ook in de digitale leeromgeving. Om leerlingen en geschiedenisdocenten in het Nijmeegse nog beter van dienst te kunnen zijn, heeft het RAN in 2014 geschiedenislokaal024.nl gelanceerd: een online educatief bronnenplatform dat door middel van thema’s historische bronnen over de lokale geschiedenis tot leven brengt. De website biedt kant en klare bronnenselecties aan die zijn voorzien van tijdlijnen, ‘toen/nu foto's’, historische en hedendaagse kaarten en fotoalbums. De thema’s sluiten aan bij de in het onderwijs gehanteerde tien tijdvakken en de bijbehorende kenmerkende aspecten. De bronnen zijn gemakkelijk in te passen in een les, werkstuk, spreekbeurt of presentatie. Werkt een leerling bijvoorbeeld aan een werkstuk over de baksteenindustrie in de regio of de stadsuitleg van Nijmegen in de negentiende eeuw, dan zijn aansprekende bijpassende bronnen te vinden op geschiedenislokaal024.nl. Deze kan men niet alleen raadplegen, maar ook printen, delen op Pinterest, Facebook of Twitter en downloaden op hoge resolutie voor gebruik in presentaties of werkstukken. Via deze website wil het RAN niet alleen basisdocumenten aanbieden, maar ook stimuleren dat leerlingen en docenten verder onderzoek gaan doen in de cultuurhistorische collecties van stad en streek.

Tot slot[bewerken]

Het geheugen van de stad, de schatkamer van het verleden of het pakhuis van de Nijmeegse geschiedenis: het RAN kent vele metaforen. Wellicht is het nog het best te typeren als een historische werkplaats. Archieven bieden immers geen kant en klare antwoorden, maar vergen een zoekinspanning en vragen om duiding en interpretatie. Archieven zijn en blijven ook in een digitale omgeving een plek die uitnodigt tot historische arbeid en die bezoekers en gebruikers in staat stelt en uitnodigt voor hen relevante gegevens te zoeken, te vinden en te interpreteren.

Archieven zijn een onderdeel van het ‘vernetwerkte’ erfgoedlandschap. Een landschap dat naast archiefinstellingen bestaat uit onder andere musea, bibliotheken, maar ook de wetenschap en het onderwijs. Een netwerk binnen de regio, maar ook een netwerk dat als gevolg van de digitalisering nationaal en ver daarbuiten steeds nauwer en via meerdere kanalen verbonden en verweven is. Het hier geschetste beeld is een momentopname. Het digitale instrumentarium van het RAN is immers continu in ontwikkeling en nooit af. Ook in de digitale onderzoeksomgeving blijft het RAN ernaar streven de gereedschapskist van de historische onderzoeker zo goed mogelijk uit te rusten met hulpmiddelen om de eigen vragen én antwoorden te formuleren; een eigen verhaal te kunnen vertellen over het rijke verleden van de oudste stad van Nederland.

Wouter Daemen

KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden