header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Gemeentebrandweer Nijmegen: verschil tussen versies

Uit Huis van de Nijmeegse geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
 
Regel 44: Regel 44:
 
|Jaartoegang=2010 en 2016
 
|Jaartoegang=2010 en 2016
 
|Locatie={{Locatieformulier|-1954|Hertogstraat 96-98, 100-110|Nijmegen|51.844718,5.868167}}{{Locatieformulier|1954-1980|Thijmstraat 25|Nijmegen|51.831813,5.856039}}{{Locatieformulier|1980-2003|Professor Bellefroidstraat 11|Nijmegen|51.828517,5.867434}}
 
|Locatie={{Locatieformulier|-1954|Hertogstraat 96-98, 100-110|Nijmegen|51.844718,5.868167}}{{Locatieformulier|1954-1980|Thijmstraat 25|Nijmegen|51.831813,5.856039}}{{Locatieformulier|1980-2003|Professor Bellefroidstraat 11|Nijmegen|51.828517,5.867434}}
|Bronnen={{Bronnen|Gemeenteverslagen}}{{Bronnen|Gruppelaar, L., Lokaal bestuur en stedelijke overheid te Nijmegen, 1816-1851, Gemeentearchief Nijmegen, 1994.}}{{Bronnen|Gruppelaar, L., Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1851-1919, Gemeentearchief Nijmegen, 1994.}}{{Bronnen|Gruppelaar, L., Lokaal bestuur en gemeenetlijke overheid te Nijmegen, 1919-1945, Gemeentearchief Nijmegen, 1995.}}{{Bronnen|Nabuurs, N., Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1945-1984, Gemeentearchief Nijmegen, 1996.}}
+
|Bronnen={{Bronnen|Gemeenteverslagen}}{{Bronnen|Gruppelaar, L., ''Lokaal bestuur en stedelijke overheid te Nijmegen, 1816-1851'', Gemeentearchief Nijmegen, 1994.}}{{Bronnen|Gruppelaar, L., ''Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1851-1919'', Gemeentearchief Nijmegen, 1994.}}{{Bronnen|Gruppelaar, L., ''Lokaal bestuur en gemeenetlijke overheid te Nijmegen, 1919-1945'', Gemeentearchief Nijmegen, 1995.}}{{Bronnen|Nabuurs, N., ''Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1945-1984'', Gemeentearchief Nijmegen, 1996.}}
 
|Categorie4=Negentiende eeuw (1814-1914)
 
|Categorie4=Negentiende eeuw (1814-1914)
 
|Categorie5=Eerste Wereldoorlog en Interbellum (1914-1940)
 
|Categorie5=Eerste Wereldoorlog en Interbellum (1914-1940)

Huidige versie van 11 okt 2019 om 14:11

Algemene gegevens
Naam : Gemeentebrandweer Nijmegen
Andere naam (namen):
  • Gemeente Brandweer Nijmegen
  • Dienst Brandweer Nijmegen
  • Brandweer Nijmegen

Bestaansperiode: 1875 - 2003
Rechtsvorm:
Voorganger(s):

Opvolger(s):

Hoger orgaan:

Archief
Het archief van deze organisatie is in beheer bij het Regionaal Archief Nijmegen. De toegang met de beschrijving van de stukken is bereikbaar via deze link:
Icoon archief.png
Naar beschrijving archief

Algemene context

De brandweer was aanvankelijk geen permanent georganiseerde dienst, maar een dienst ad hoc: wanneer brand uitbrak trad een draaiboek in werking en was een aantal burgers verplicht bepaalde taken te verrichten, variërend van leidinggevend tot uitvoerend. Leidinggevende taken lagen bij de stadsbestuurders. De brandweer kende vanaf 1816 twee opperbrandmeesters (de burgemeester of diens plaatsvervanger), brandmeesters (allen raadsleden), onderbrandmeesters en spuitgasten. Torenwachters dienden bij dreigend gevaar alarm te slaan.

Ook de brandpreventie was een taak van de gemeente. Zij stelde bouwvoorschriften op, en regels voor bedrijven en personen die brandgevaarlijk werk verrichtten.

Geschiedenis

In 1875 werd de brandweer zodanig gereorganiseerd dat er sprake was van een meer ambtelijke brandweerdienst, waarin het stadsbestuur zelf geen directe taak meer had. Eén opperbrandmeester kreeg de leiding over de brandweer. De brandweerverordening van 1879 regelde dat de directie van de brandweer kwam te liggen bij de directeur van de Waterleiding en de Gasfabriek. De reden voor deze ogenschijnlijk curieuze combinatie was dat bij de aanleg en uitbreiding van het gemeentelijk waterleidingnet overal ook brandkranen werden geplaatst. Deze voorziening was een essentiële verbetering voor de brandweer, die voordien was aangewezen op pomp- en schepwater.

De hoofdpost van de brandweer was begin twintigste eeuw gevestigd in een pand aan de Hertogstraat, totdat dat in september 1944 door oorlogshandelingen werd vernield. Na verschillende tijdelijke onderkomens keerde de brandweer twee jaar later terug naar het herstelde pand. Begin jaren vijftig vond de verhuizing naar de Thijmstraat plaats.

Toenemende risico's als gevolg van de industrialisatie, het vervoer en gebruik van gevaarlijke stoffen en de sterke toename van het verkeer vroegen vanaf de jaren vijftig om meer samenwerking tussen de verschillende brandweerkorpsen in de regio. Al in 1958 werd besloten tot de oprichting van de Stichting Bosbrandweer Nijmegen en Omstreken. Verdergaande samenwerking tussen de gemeentelijke brandweerkorpsen in de regio kwam moeizaam van de grond, ook al werd samenwerking van regeringswege gestimuleerd.

In 1980 kreeg de brandweer een nieuw onderkomen aan de Professor Bellefroidstraat. Vanaf dat jaar werd zij voortgezet als de Dienst Gemeentebrandweer. De gemeente Nijmegen participeerde vanaf 1981 in de Gemeenschappelijke Regeling Regionale Brandweer Nijmegen, die de samenwerking en coördinatie tussen de verschillende gemeentelijke brandweerkorpsen en de hulpverlening in de regio moest verbeteren. Personeel van de gemeentebrandweer werd ingezet voor de gemeenschappelijke regeling, die zelf niet over personeel beschikte. Brandweer Nijmegen ging in 2003 over in de Directie Brandweer.

Meer informatie over de vroegere geschiedenis van de brandweer vindt u hier.

Taken en activiteiten

Aanvankelijk was de brandweer vooral gericht op de bestrijding van branden. Na de Tweede Wereldoorlog nam het aantal taken geleidelijk toe. Technische hulpverlening bij andere calamiteiten en brandpreventie werden belangrijke bijkomende taken.

Organisatie

In 1875 maakten de volgende personen deel uit van de brandweerorganisatie: een opperbrandmeester, zeven brandmeesters, twee adjunctbrandmeesters, drie brandmeesters in de buitenwijken, een opzichter over de brandblusmiddelen, een bode en een variabel aantal pijpvoerders.

In 1879 werd de directeur van de Waterleiding en de Gasfabriek tevens directeur van de brandweer. Vanaf 1895 werd de functie directeur hersteld in opperbrandmeester. Onder hem dienden acht brandmeesters, acht (onbezoldigde) adjunctbrandmeesters, een opzichter der brandblusmiddelen en een bode.

In 1908 werd de nieuwe functie van adjunct-opperbrandmeester ingesteld en er kwamen behalve de brandmeesters en adjunct-brandmeesters nog brandgasten en bedienden voor de brandladders bij. De functie van opperbrandmeester ging over in handen van de hoofdopzichter van de dienst Gemeentewerken. Zeven jaar later promoveerde deze tot hoofd van de nieuwe dienst Bouw- en Woningtoezicht, waarmee de leiding van de brandweer ook naar deze dienst verschoof.

Het aantal personeelsleden nam toe met de groei van de stad. De brandweer bestond in 1918 uit een opperbrandmeester, een adjunct-opperbrandmeester, een opzichter der brandblusmiddelen, twaalf brandmeesters, elf adjunct-brandmeesters, een werkman, een timmerman en 102 brandgasten bij de zes verschillende afdelingen en de wijken.

Bij nieuwe verordeningen in 1919 en 1932 werd de organisatie van de brandweer opnieuw geregeld: het aantal afdelingen nam af van twaalf naar negen (zes voor de stad en drie voor ‘het meer landelijk gedeelte der Gemeente’). De functie van opzichter der brandblusmiddelen werd in 1919 opgeheven. In 1925 veranderde de functieaanduiding opperbrandmeester in ‘commandant’.

De brandweer was al die tijd een vrijwilligersorganisatie geweest. De enige twee betaalde functies werden vervuld door twee werklieden eerste klas. De toevoeging van een grote beroepskern aan de brandweer in 1943 was dan ook een wezenlijke verandering. Tegelijkertijd werd een nieuwe beroepsbrandweercommandant aangesteld. Hij gaf leiding aan wat toen de brandweerpolitie heette. Vanaf 1943 was de brandweer een onderdeel van het politie-apparaat.

Per 1 oktober 1946 werd de uit de oorlog daterende beroepsbrandweer vervangen door een voornamelijk vrijwillige brandweer met een vaste kern van zeventien beroepskrachten. Het korps bestond voortaan uit tachtig man verspreid over tien afdelingen. De directeur van Bouw- en Woningtoezicht fungeerde net als voor 1943 als brandweercommandant. In 1950 kwam het commando in handen van een beroepsbrandweerman.

In 1960 werd overgegaan van een vrijwillige brandweer met beroepskrachten op een beroepsbrandweer met parttime brandwachten. Het aantal beroepskrachten steeg van 20 eind jaren veertig tot 93 in 1978. Eind jaren zeventig was er sprake van een volledige beroepsbrandweer.

Locatie

-1954:Nijmegen Hertogstraat 96-98, 100-110 locatie in googlemaps

1954-1980:Nijmegen Thijmstraat 25 locatie in googlemaps

1980-2003:Nijmegen Professor Bellefroidstraat 11 locatie in googlemaps

Bronnen

  • Gemeenteverslagen
  • Gruppelaar, L., Lokaal bestuur en stedelijke overheid te Nijmegen, 1816-1851, Gemeentearchief Nijmegen, 1994.
  • Gruppelaar, L., Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1851-1919, Gemeentearchief Nijmegen, 1994.
  • Gruppelaar, L., Lokaal bestuur en gemeenetlijke overheid te Nijmegen, 1919-1945, Gemeentearchief Nijmegen, 1995.
  • Nabuurs, N., Lokaal bestuur en gemeentelijke overheid te Nijmegen, 1945-1984, Gemeentearchief Nijmegen, 1996.

Verantwoording

Inleiding van de toegang op het archief door Lisette Kuijper en Hylke Roodenburg. (2010 en 2016)



KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden