header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Kitty en Joke de Wijze: verschil tussen versies

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Regel 2: Regel 2:
 
|subtitel=
 
|subtitel=
 
|linkerkolom=
 
|linkerkolom=
Het portret van Kitty en Joke de Wijze was de zevende in de serie. De zusjes vertegenwoordigen de Joodse slachtoffers uit Nijmegen. In de documentaire ziet u hoe het gezin De Wijze in de oorlogsjaren wordt geconfronteerd met anti-Joodse maatregelen. Kitty en Joke worden opgepakt en komen in doorgangskamp Westerbork terecht. In dat kamp volgt al snel de onheilstijding dat de zussen op transport moeten naar het ‘oosten’.  
+
'''Het portret van Kitty en Joke de Wijze was de zevende in de serie. De zusjes vertegenwoordigen de Joodse slachtoffers uit Nijmegen. In maart  1941 telde  Nijmegen  op een  bevolking  van bijna  100.000  personen  522  geregistreerde  'voljoden'. Van hen overleefden 433  de holocaust  niet. Vijftig jaar na de bevrijding, op de dag van de dodenherdenking 1995, onthulden Nijmeegse  schoolkinderen  op een pleintje  nabij de  synagoge  aan de Nonnenstraat  een  monument voor de omgekomen joodse  stadsgenoten. Tegelijkertijd kreeg het pleintje de  naam van één  van  hen, als  eerbetoon  aan  allen: 'Kitty de Wijzeplaats'.'''
  
Op basis van unieke documenten wordt het spoor van Kitty en Joke teruggevolgd. Welk effect hebben de discriminerende maatregelen op het dagelijks leven? Hoe zijn de laatste contacten verlopen met hun ouders die achtergebleven zijn in Nijmegen?
+
Kaatje (roepnaam Kitty) de Wijze zag het levenslicht  op 23  november 1920 in Boxmeer, als  dochter  van veehandelaar Louis de Wijze en Lea  Groenewoudt. Kitty had  drie  zussen: Elly  (1919), Joke (1922) en Tini  (1924). In 1932  verhuisde het  gezin  naar de Graafse-
 +
weg  84 in Nijmegen. Na de Duitse  inval in mei 1940 volgden de discriminerende  
 +
maatregelen ten aanzien van joden elkaar in  hoog  tempo op. Begin oktober 1942 vor
 +
derden de  Duitsers  enkele woonhuizen  aan de Graafseweg, waaronder nummer 84. Het gezin De Wijze  ging daarop in  pension  op de Johannes Vijghstraat  60 (thans  nummer 70). Ruim een maand later, in de avond  van 17 november 1942,  werden bij  een razzia 196 Nijmeegse joden opgepakt, onder wie de vier zussen De Wijze. Hun ouders werden  nog  niet  meegenomen, omdat vader Louis ernstig ziek was. De opgepakte  joden  brachten de  nacht  door in de gymzaal  van de HBS-B aan de Kronenburgersingel. "Geslapen is er weinig, iedereen was eigenlijk in paniek. Niet een die je  uitschreeuwt, maar een die je voor je houdt," aldus een lotgenoot van de zussen. De volgende dag werd de groep op de  trein gezet  naar  het doorgangskamp Westerbork. Van daaruit gingen de zussen De Wijze op transport naar het  vernietigingskamp  Auschwitz in Polen, de  dood  tegemoet. Kitty en Joke werden al op 15 december  1942 vergast, Elly op 12 februari 1943 en Tini op 17 september 1943. Hun  ouders waren inmiddels ook  opgepakt en  naar Auschwitz afgevoerd. Zij stierven daar op dezelfde dag  in de gaskamer als  hun jongste dochter Tini.
  
Docenten geschiedenis Alex van Megen en Martijn Vermeulen stelden de documentaire samen en Wouter Daemen (Regionaal Archief Nijmegen) zorgde voor de technische realisatie.
+
In 1995 verwierf het archief tien  briefkaarten, met  potlood beschreven door de zussen De Wijze en Herman van Beek, Elly's  echtgenoot. De oudste kaart dateert  van 18  november 1942 (daags  na de  razzia), de  jongste  van  9 februari 1943  (toen Elly en Herman op transport  moesten  naar Auschwitz). Acht kaarten zijn geadresseerd aan hun  ouders in  Nijmegen. Dit  onooglijke  stapeltje papier getuigt op  indringende wijze van de  verschrikkingen die  het gezin De Wijze heeft  doorstaan. Aangrijpend zijn de vijf briefkaarten  die Kitty en Joke  op  12 december 1942 op transport naar Auschwitz  gezamenlijk aan hun ouders in Nijmegen  schreven. De zussen  hebben zeker drie kaarten op verschillende plaatsen tussen Westerbork en de  Duitse grens  uit de rijdende trein gegooid, in de  hoop dat minstens één vinder een kaart zou posten. Door  hun woordkeus en hun formuleringen  probeerden  Kitty en  Joke wanhopig  hun doodsangst  te verbergen en  hun  ouders moed in te spreken.
 +
 
 +
12 dec[ember 1942].
 +
Schrik niet. Joke en ik moeten weg. Vrij onverwachts, maar er was niets aan te doen.
 +
 
 +
Liefste vader en moeder, Wij zijn (Kitty en ik) nu in de trein. Gelukkig zitten we bij Toos, Max en Herman. Wij zijn vol goede moed. Houden jullie je s.v.p. flink. We komen terug, hoor! Ik schei nu uit. Dus houden jullie je maar taai. Vele omhelzingen en kussen van jullie lieflihebbende dochter. Wees alstublieft flink, daarvoor leven we. Geef de moed niet op.
 +
Joke
 +
 
 +
Lieve ouders,
 +
Eindelijk is het zo ver. We zitten in de trein. Nu rijden we het grote avontuur tegemoet. Zo beschouwen we het tenminste. Onze grootste hoop is, dat jullie flink zult zijn, want we willen jullie dolgraag weer gauw terugzien. En dat gebeurt vast en  zeker, denk erom. Lieve ouders, we hebben het altijd goed gehad en zijn goed doorvoed, dus wij komen er vast en zeker doorheen. Ik geloof dat de behandeling goed is. Het zal allemaal wel meevallen. Alles sal reg kom, denk daar aan. We gooien deze kaart uit de trein, ik hoop dat jullie hem ontvangen zult. Voor de laatste keer, nogmaals gekust en omhelst van Kitty
 +
 
 +
We zullen veel aan jullie denken en onder alle omstandigheden flink zijn en ons hoofd er bij houden. Zie jullie maar te blijven waar je bent! Daaag! Tot spoedig ziens! Dag!
 +
 
 +
Het was hun laatste  levensteken. Drie dagen later, op 15 december 1942, betraden Joke en Kitty, 20 en 22  jaar oud, de gaskamer van Auschwitz. Enkele van hun briefkaarten, waaronder de hier afgebeelde, hadden Nijmegen  toen nog niet eens bereikt.
 +
 
 +
Met de briefkaarten waarmee de zussen De Wijze  tijdens  hun  laatste, helse reis afscheid  namen van  hun  ouders,  hebben zij  hun eigen  monument  nagelaten. Een monument  dat minstens zo zo indrukwekkend is als het gedenkteken op het pleintje dat sinds 1995 Kitty's
 +
naam draagt.
 +
 
 +
De bovenstaande tekst is geschreven door Rob Camps (Regionaal Archief Nijmegen) en eveneens opgenomen in het Archievenblad van 1-10-2003.
 +
 
 +
De filmportret is samengesteld door de docenten geschiedenis Alex van Megen en Martijn Vermeulen. Wouter Daemen (Regionaal Archief Nijmegen) zorgde voor de technische realisatie.
  
 
Zie voor meer informatie: [http://www.oorlogsdodennijmegen.nl/persoon.asp?odID=2466 Artikel over Kitty] en [http://www.oorlogsdodennijmegen.nl/persoon.asp?odID=2465 artikel over Joke de Wijze] op www.oorlogsdodennijmegen.nl  
 
Zie voor meer informatie: [http://www.oorlogsdodennijmegen.nl/persoon.asp?odID=2466 Artikel over Kitty] en [http://www.oorlogsdodennijmegen.nl/persoon.asp?odID=2465 artikel over Joke de Wijze] op www.oorlogsdodennijmegen.nl  

Versie van 28 jun 2013 14:09

Het portret van Kitty en Joke de Wijze was de zevende in de serie. De zusjes vertegenwoordigen de Joodse slachtoffers uit Nijmegen. In maart 1941 telde Nijmegen op een bevolking van bijna 100.000 personen 522 geregistreerde 'voljoden'. Van hen overleefden 433 de holocaust niet. Vijftig jaar na de bevrijding, op de dag van de dodenherdenking 1995, onthulden Nijmeegse schoolkinderen op een pleintje nabij de synagoge aan de Nonnenstraat een monument voor de omgekomen joodse stadsgenoten. Tegelijkertijd kreeg het pleintje de naam van één van hen, als eerbetoon aan allen: 'Kitty de Wijzeplaats'.

Kaatje (roepnaam Kitty) de Wijze zag het levenslicht op 23 november 1920 in Boxmeer, als dochter van veehandelaar Louis de Wijze en Lea Groenewoudt. Kitty had drie zussen: Elly (1919), Joke (1922) en Tini (1924). In 1932 verhuisde het gezin naar de Graafse- weg 84 in Nijmegen. Na de Duitse inval in mei 1940 volgden de discriminerende maatregelen ten aanzien van joden elkaar in hoog tempo op. Begin oktober 1942 vor derden de Duitsers enkele woonhuizen aan de Graafseweg, waaronder nummer 84. Het gezin De Wijze ging daarop in pension op de Johannes Vijghstraat 60 (thans nummer 70). Ruim een maand later, in de avond van 17 november 1942, werden bij een razzia 196 Nijmeegse joden opgepakt, onder wie de vier zussen De Wijze. Hun ouders werden nog niet meegenomen, omdat vader Louis ernstig ziek was. De opgepakte joden brachten de nacht door in de gymzaal van de HBS-B aan de Kronenburgersingel. "Geslapen is er weinig, iedereen was eigenlijk in paniek. Niet een die je uitschreeuwt, maar een die je voor je houdt," aldus een lotgenoot van de zussen. De volgende dag werd de groep op de trein gezet naar het doorgangskamp Westerbork. Van daaruit gingen de zussen De Wijze op transport naar het vernietigingskamp Auschwitz in Polen, de dood tegemoet. Kitty en Joke werden al op 15 december 1942 vergast, Elly op 12 februari 1943 en Tini op 17 september 1943. Hun ouders waren inmiddels ook opgepakt en naar Auschwitz afgevoerd. Zij stierven daar op dezelfde dag in de gaskamer als hun jongste dochter Tini.

In 1995 verwierf het archief tien briefkaarten, met potlood beschreven door de zussen De Wijze en Herman van Beek, Elly's echtgenoot. De oudste kaart dateert van 18 november 1942 (daags na de razzia), de jongste van 9 februari 1943 (toen Elly en Herman op transport moesten naar Auschwitz). Acht kaarten zijn geadresseerd aan hun ouders in Nijmegen. Dit onooglijke stapeltje papier getuigt op indringende wijze van de verschrikkingen die het gezin De Wijze heeft doorstaan. Aangrijpend zijn de vijf briefkaarten die Kitty en Joke op 12 december 1942 op transport naar Auschwitz gezamenlijk aan hun ouders in Nijmegen schreven. De zussen hebben zeker drie kaarten op verschillende plaatsen tussen Westerbork en de Duitse grens uit de rijdende trein gegooid, in de hoop dat minstens één vinder een kaart zou posten. Door hun woordkeus en hun formuleringen probeerden Kitty en Joke wanhopig hun doodsangst te verbergen en hun ouders moed in te spreken.

12 dec[ember 1942]. Schrik niet. Joke en ik moeten weg. Vrij onverwachts, maar er was niets aan te doen.

Liefste vader en moeder, Wij zijn (Kitty en ik) nu in de trein. Gelukkig zitten we bij Toos, Max en Herman. Wij zijn vol goede moed. Houden jullie je s.v.p. flink. We komen terug, hoor! Ik schei nu uit. Dus houden jullie je maar taai. Vele omhelzingen en kussen van jullie lieflihebbende dochter. Wees alstublieft flink, daarvoor leven we. Geef de moed niet op. Joke

Lieve ouders, Eindelijk is het zo ver. We zitten in de trein. Nu rijden we het grote avontuur tegemoet. Zo beschouwen we het tenminste. Onze grootste hoop is, dat jullie flink zult zijn, want we willen jullie dolgraag weer gauw terugzien. En dat gebeurt vast en zeker, denk erom. Lieve ouders, we hebben het altijd goed gehad en zijn goed doorvoed, dus wij komen er vast en zeker doorheen. Ik geloof dat de behandeling goed is. Het zal allemaal wel meevallen. Alles sal reg kom, denk daar aan. We gooien deze kaart uit de trein, ik hoop dat jullie hem ontvangen zult. Voor de laatste keer, nogmaals gekust en omhelst van Kitty

We zullen veel aan jullie denken en onder alle omstandigheden flink zijn en ons hoofd er bij houden. Zie jullie maar te blijven waar je bent! Daaag! Tot spoedig ziens! Dag!

Het was hun laatste levensteken. Drie dagen later, op 15 december 1942, betraden Joke en Kitty, 20 en 22 jaar oud, de gaskamer van Auschwitz. Enkele van hun briefkaarten, waaronder de hier afgebeelde, hadden Nijmegen toen nog niet eens bereikt.

Met de briefkaarten waarmee de zussen De Wijze tijdens hun laatste, helse reis afscheid namen van hun ouders, hebben zij hun eigen monument nagelaten. Een monument dat minstens zo zo indrukwekkend is als het gedenkteken op het pleintje dat sinds 1995 Kitty's naam draagt.

De bovenstaande tekst is geschreven door Rob Camps (Regionaal Archief Nijmegen) en eveneens opgenomen in het Archievenblad van 1-10-2003.

De filmportret is samengesteld door de docenten geschiedenis Alex van Megen en Martijn Vermeulen. Wouter Daemen (Regionaal Archief Nijmegen) zorgde voor de technische realisatie.

Zie voor meer informatie: Artikel over Kitty en artikel over Joke de Wijze op www.oorlogsdodennijmegen.nl

Portretten oorlogsdoden

EmbedVideo was given an illegal value for the alignment parameter "centre". Valid values are "left", "center", or "right".



KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden