header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Kitty en Joke de Wijze: verschil tussen versies

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Ga naar: navigatie, zoeken
Regel 2: Regel 2:
 
|subtitel=
 
|subtitel=
 
|linkerkolom=
 
|linkerkolom=
'''De zusjes De Wijze vertegenwoordigen de Joodse slachtoffers uit Nijmegen. In  maart  1941 telde  Nijmegen op een  bevolking van bijna 100.000 personen 522 geregistreerde  'voljoden'. Van hen overleefden 433 de holocaust  niet. Vijftig jaar na de bevrijding, op de dag van de dodenherdenking 1995, onthulden Nijmeegse schoolkinderen op  een pleintje  nabij de  synagoge aan de Nonnenstraat een monument voor de omgekomen joodse stadsgenoten. Tegelijkertijd kreeg het pleintje de naam van één van hen, als eerbetoon aan allen: 'Kitty de Wijzeplaats'.'''  
+
'''De zusjes De Wijze vertegenwoordigen de Joodse slachtoffers uit Nijmegen. In  maart  1941 telde  Nijmegen op een  bevolking van bijna 100.000 personen 522 geregistreerde  'voljoden'. Van hen overleefden 433 de holocaust  niet. Vijftig jaar na de bevrijding, op de dag van de dodenherdenking 1995, onthulden Nijmeegse schoolkinderen op  een pleintje  nabij de  synagoge aan de Nonnenstraat een monument voor de omgekomen joodse stadsgenoten. Tegelijkertijd kreeg het pleintje de naam van één van hen, als eerbetoon aan allen: 'Kitty de Wijzeplaats'.'''  
  
Kaatje (roepnaam Kitty) de Wijze zag het levenslicht op 23 november 1920 in Boxmeer, als  dochter  van  veehandelaar Louis de Wijze en Lea Groenewoudt. Kitty had drie zussen: Elly  (1919), Joke (1922) en Tini (1924). In 1932  verhuisde het gezin  naar de Graafse-
+
Kaatje (roepnaam Kitty) de Wijze zag het levenslicht op 23 november 1920 in Boxmeer, als  dochter  van  veehandelaar Louis de Wijze en Lea Groenewoudt. Kitty had drie zussen: Elly  (1919), Joke (1922) en Tini (1924). In 1932  verhuisde het gezin  naar de Graafse-
 
weg  84 in Nijmegen. Na de Duitse  inval in mei 1940 volgden de discriminerende  
 
weg  84 in Nijmegen. Na de Duitse  inval in mei 1940 volgden de discriminerende  
maatregelen ten aanzien van joden elkaar in  hoog  tempo op. Begin oktober 1942 vor
+
maatregelen ten aanzien van joden elkaar in  hoog  tempo op. Begin oktober 1942 vorderden de Duitsers  enkele woonhuizen aan de Graafseweg, waaronder nummer 84. Het gezin De Wijze  ging daarop in pension  op de Johannes Vijghstraat 60 (thans nummer 70). Ruim een maand later, in de avond  van 17 november 1942,  werden bij een razzia 196 Nijmeegse joden opgepakt, onder wie de vier zussen De Wijze. Hun ouders werden nog niet meegenomen, omdat vader Louis ernstig ziek was. De opgepakte  joden  brachten de nacht door in de gymzaal van de HBS-B aan de Kronenburgersingel. "Geslapen is er weinig,iedereen was eigenlijk in paniek. Niet een die je  uitschreeuwt, maar een die je voor je houdt," aldus een lotgenoot van de zussen. De volgende dag werd de groep op de  trein gezet naar het doorgangskamp Westerbork. Van daaruit gingen de zussen De Wijze op transport naar het vernietigingskamp  Auschwitz in Polen, de  dood  tegemoet. Kitty en Joke werden al op 15 december 1942 vergast, Elly op 12 februari 1943 en Tini op 17 september 1943. Hun ouders  waren inmiddels ook opgepakt en  naar Auschwitz afgevoerd. Zij stierven daar op dezelfde dag in de gaskamer als hun jongste dochter Tini.  
derden de Duitsers  enkele woonhuizen aan de Graafseweg, waaronder nummer 84. Het gezin De Wijze  ging daarop in pension  op de Johannes Vijghstraat 60 (thans nummer 70). Ruim een maand later, in de avond  van 17 november 1942,  werden bij een razzia 196 Nijmeegse joden opgepakt, onder wie de vier zussen De Wijze. Hun ouders werden nog niet meegenomen, omdat vader Louis ernstig ziek was. De opgepakte  joden  brachten de nacht door in de gymzaal van de HBS-B aan de Kronenburgersingel. "Geslapen is er weinig, iedereen was eigenlijk in paniek. Niet een die je  uitschreeuwt, maar een die je voor je houdt," aldus een lotgenoot van de zussen. De volgende dag werd de groep op de  trein gezet naar het doorgangskamp Westerbork. Van daaruit gingen de zussen De Wijze op transport naar het vernietigingskamp  Auschwitz in Polen, de  dood  tegemoet. Kitty en Joke werden al op 15 december 1942 vergast, Elly op 12 februari 1943 en Tini op 17 september 1943. Hun ouders  waren inmiddels ook opgepakt en  naar Auschwitz afgevoerd. Zij stierven daar op dezelfde dag in de gaskamer als hun jongste dochter Tini.  
 
  
In 1995 verwierf het archief tien  briefkaarten, met  potlood beschreven door de zussen De Wijze en Herman van Beek, Elly's  echtgenoot. De oudste kaart dateert  van 18  november 1942 (daags na de razzia), de jongste van 9 februari 1943 (toen Elly en Herman op transport moesten  naar Auschwitz). Acht kaarten zijn geadresseerd aan hun ouders in  Nijmegen. Dit onooglijke  stapeltje papier getuigt op indringende wijze van de verschrikkingen die  het gezin De Wijze heeft doorstaan. Aangrijpend zijn de vijf briefkaarten die Kitty en Joke op 12 december 1942 op transport naar Auschwitz gezamenlijk aan hun ouders in Nijmegen schreven. De zussen hebben zeker drie kaarten op verschillende plaatsen tussen Westerbork en de Duitse grens uit de rijdende trein gegooid, in de hoop dat minstens één vinder een kaart zou posten. Door hun woordkeus en hun formuleringen probeerden Kitty en Joke wanhopig hun doodsangst te verbergen en hun ouders moed in te spreken.  
+
In 1995 verwierf het archief tien  briefkaarten, met  potlood beschreven door de zussen De Wijze en Herman van Beek, Elly's  echtgenoot. De oudste kaart dateert  van 18  november 1942(daags na de razzia), de jongste van 9 februari 1943 toen Elly en Herman op transport moesten  naar Auschwitz). Acht kaarten zijn geadresseerd aan hun ouders in  Nijmegen. Dit onooglijke  stapeltje papier getuigt op indringende wijze van de verschrikkingen die  het gezin De Wijze heeft doorstaan. Aangrijpend zijn de vijf briefkaarten die Kitty en Joke op 12 december 1942 op transport naar Auschwitz gezamenlijk aan hun ouders in Nijmegen schreven. De zussen hebben zeker drie kaarten op verschillende plaatsen tussen Westerbork en de Duitse grens uit de rijdende trein gegooid, in de hoop dat minstens één vinder een kaart zou posten. Door hun woordkeus en hun formuleringen probeerden Kitty en Joke wanhopig hun doodsangst te verbergen en hun ouders moed in te spreken.  
  
''12 dec(ember 1942).
+
De briefkaarten waren hun laatste levensteken. Drie dagen later, op 15 december 1942, betraden Joke en Kitty, 20 en 22  jaar oud, de gaskamer van Auschwitz. Enkele van hun briefkaarten, waaronder de hier afgebeelde, hadden Nijmegen  toen nog niet eens bereikt.  
Schrik niet. Joke en ik moeten weg. Vrij onverwachts, maar er was niets aan te doen.  
 
  
Liefste vader en moeder, Wij zijn (Kitty en ik) nu in de trein. Gelukkig zitten we bij Toos, Max en Herman. Wij zijn vol goede moed. Houden jullie je s.v.p. flink. We komen terug, hoor! Ik schei nu uit. Dus houden jullie je maar taai. Vele omhelzingen en kussen van jullie lieflihebbende dochter. Wees alstublieft flink, daarvoor leven we. Geef de moed niet op.
+
Met de briefkaarten waarmee de zussen De Wijze tijdens hun laatste, helse reis afscheid  namen van hun ouders, hebben zij hun eigen monument nagelaten. Een monument  dat minstens zo zo indrukwekkend is als het gedenkteken op het pleintje dat sinds 1995 Kitty's  
Joke
 
 
 
Lieve ouders,
 
Eindelijk is het zo ver. We zitten in de trein. Nu rijden we het grote avontuur tegemoet. Zo beschouwen we het tenminste. Onze grootste hoop is, dat jullie flink zult zijn, want we willen jullie dolgraag weer gauw terugzien. En dat gebeurt vast en  zeker, denk erom. Lieve ouders, we hebben het altijd goed gehad en zijn goed doorvoed, dus wij komen er vast en zeker doorheen. Ik geloof dat de behandeling goed is. Het zal allemaal wel meevallen. Alles sal reg kom, denk daar aan. We gooien deze kaart uit de trein, ik hoop dat jullie hem ontvangen zult. Voor de laatste keer, nogmaals gekust en omhelst van Kitty
 
 
 
We zullen veel aan jullie denken en onder alle omstandigheden flink zijn en ons hoofd er bij houden. Zie jullie maar te blijven waar je bent! Daaag! Tot spoedig ziens! Dag!''
 
 
 
Het was hun laatste  levensteken. Drie dagen later, op 15 december 1942, betraden Joke en Kitty, 20 en 22  jaar oud, de gaskamer van Auschwitz. Enkele van hun briefkaarten, waaronder de hier afgebeelde, hadden Nijmegen  toen nog niet eens bereikt.
 
 
 
Met de briefkaarten waarmee de zussen De Wijze tijdens hun laatste, helse reis afscheid  namen van hun ouders, hebben zij hun eigen monument nagelaten. Een monument  dat minstens zo zo indrukwekkend is als het gedenkteken op het pleintje dat sinds 1995 Kitty's  
 
 
naam draagt.
 
naam draagt.
  

Versie van 28 jun 2013 14:22

De zusjes De Wijze vertegenwoordigen de Joodse slachtoffers uit Nijmegen. In maart 1941 telde Nijmegen op een bevolking van bijna 100.000 personen 522 geregistreerde 'voljoden'. Van hen overleefden 433 de holocaust niet. Vijftig jaar na de bevrijding, op de dag van de dodenherdenking 1995, onthulden Nijmeegse schoolkinderen op een pleintje nabij de synagoge aan de Nonnenstraat een monument voor de omgekomen joodse stadsgenoten. Tegelijkertijd kreeg het pleintje de naam van één van hen, als eerbetoon aan allen: 'Kitty de Wijzeplaats'.

Kaatje (roepnaam Kitty) de Wijze zag het levenslicht op 23 november 1920 in Boxmeer, als dochter van veehandelaar Louis de Wijze en Lea Groenewoudt. Kitty had drie zussen: Elly (1919), Joke (1922) en Tini (1924). In 1932 verhuisde het gezin naar de Graafse- weg 84 in Nijmegen. Na de Duitse inval in mei 1940 volgden de discriminerende maatregelen ten aanzien van joden elkaar in hoog tempo op. Begin oktober 1942 vorderden de Duitsers enkele woonhuizen aan de Graafseweg, waaronder nummer 84. Het gezin De Wijze ging daarop in pension op de Johannes Vijghstraat 60 (thans nummer 70). Ruim een maand later, in de avond van 17 november 1942, werden bij een razzia 196 Nijmeegse joden opgepakt, onder wie de vier zussen De Wijze. Hun ouders werden nog niet meegenomen, omdat vader Louis ernstig ziek was. De opgepakte joden brachten de nacht door in de gymzaal van de HBS-B aan de Kronenburgersingel. "Geslapen is er weinig,iedereen was eigenlijk in paniek. Niet een die je uitschreeuwt, maar een die je voor je houdt," aldus een lotgenoot van de zussen. De volgende dag werd de groep op de trein gezet naar het doorgangskamp Westerbork. Van daaruit gingen de zussen De Wijze op transport naar het vernietigingskamp Auschwitz in Polen, de dood tegemoet. Kitty en Joke werden al op 15 december 1942 vergast, Elly op 12 februari 1943 en Tini op 17 september 1943. Hun ouders waren inmiddels ook opgepakt en naar Auschwitz afgevoerd. Zij stierven daar op dezelfde dag in de gaskamer als hun jongste dochter Tini.

In 1995 verwierf het archief tien briefkaarten, met potlood beschreven door de zussen De Wijze en Herman van Beek, Elly's echtgenoot. De oudste kaart dateert van 18 november 1942(daags na de razzia), de jongste van 9 februari 1943 toen Elly en Herman op transport moesten naar Auschwitz). Acht kaarten zijn geadresseerd aan hun ouders in Nijmegen. Dit onooglijke stapeltje papier getuigt op indringende wijze van de verschrikkingen die het gezin De Wijze heeft doorstaan. Aangrijpend zijn de vijf briefkaarten die Kitty en Joke op 12 december 1942 op transport naar Auschwitz gezamenlijk aan hun ouders in Nijmegen schreven. De zussen hebben zeker drie kaarten op verschillende plaatsen tussen Westerbork en de Duitse grens uit de rijdende trein gegooid, in de hoop dat minstens één vinder een kaart zou posten. Door hun woordkeus en hun formuleringen probeerden Kitty en Joke wanhopig hun doodsangst te verbergen en hun ouders moed in te spreken.

De briefkaarten waren hun laatste levensteken. Drie dagen later, op 15 december 1942, betraden Joke en Kitty, 20 en 22 jaar oud, de gaskamer van Auschwitz. Enkele van hun briefkaarten, waaronder de hier afgebeelde, hadden Nijmegen toen nog niet eens bereikt.

Met de briefkaarten waarmee de zussen De Wijze tijdens hun laatste, helse reis afscheid namen van hun ouders, hebben zij hun eigen monument nagelaten. Een monument dat minstens zo zo indrukwekkend is als het gedenkteken op het pleintje dat sinds 1995 Kitty's naam draagt.

Bronnen

  • De bovenstaande tekst is geschreven door Rob Camps (Regionaal Archief Nijmegen) en eveneens opgenomen in het Archievenblad van 1-10-2003.
  • De filmportret is samengesteld door de docenten geschiedenis Alex van Megen en Martijn Vermeulen. Wouter Daemen (Regionaal Archief Nijmegen) zorgde voor de technische realisatie. Het is het zevende portret in de serie.
  • Zie voor meer informatie: Artikel over Kitty en artikel over Joke de Wijze op www.oorlogsdodennijmegen.nl

Portretten oorlogsdoden

EmbedVideo was given an illegal value for the alignment parameter "centre". Valid values are "left", "center", or "right".



KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden