header wiki – Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Parochie St. Johannes de Doper te Balgoij

Uit Huis van de Nijmeegse Geschiedenis

Versie door RAN35 (overleg | bijdragen) op 1 sep 2016 om 10:27
Ga naar: navigatie, zoeken
Algemene gegevens
Naam : Parochie St. Johannes de Doper te Balgoij
Andere naam (namen):

Bestaansperiode: 1693 - 1853
Rechtsvorm:
Voorganger(s):

Opvolger(s):

Hoger orgaan:

Archief

Algemene context

In 1568 begon de Nederlandse opstand tegen koning Filips II van Spanje. De Staten van Gelderland sloten zich bij de opstand aan, verboden de roomse geloofsuitoefening en voerden de reformatie door. Hierdoor kwam bijna ieder dorp in het gebied tussen Maas en Waal en het Rijk van Nijmegen zonder pastoor te zitten. Het bisdom Roermond, waartoe dit gebied behoorde, kon hierdoor nauwelijks zijn gezag laten gelden over de katholieken in dit gebied. De katholieke zielzorg kwam er grotendeels in handen van reguliere priesters (jezuïeten, franciscanen, kapucijnen, karmelieten en norbertijnen) die, bij ontstentenis van parochies, staties oprichtten. De zielzorgers in de regio mochten formeel hun werk niet uitoefenen. Doorgaans werd echter, als zij werden betrapt, volstaan met het opleggen van een forse boete. Geweld werd zelden gebruikt en de illegale zielzorgers liepen geen levensgevaar. Na de Franse bezetting van 1672-1674, toen veel kerken tijdelijk weer in katholieke handen vielen, werden de verhoudingen wat soepeler. Nadat in 1730 de Staten van Gelderland een plakkaat tegen reguliere geestelijken had uitgevaardigd, werden de meeste staties overgenomen door seculiere priesters, al wisten sommige reguliere zielzorgers zich als pastoor te handhaven. Na opheffing van het bisdom Roermond in 1801, behoorden het Land van Maas en Waal en het Rijk van Nijmegen tot het apostolisch vicariaat Grave-Nijmegen, vanaf 1851 tot het apostolisch vicariaat ’s-Hertogenbosch en vanaf 1853, na herstel van de bisschoppelijke hiërarchie, tot het bisdom ’s-Hertogenbosch. De staties werden in 1853 omgezet in parochies, al werden ze voor die tijd al als zodanig aangeduid.

Geschiedenis

In 1609 werden de parochiekerk van Balgoij en de kapel van Keent, die al geruime tijd zonder priester zaten, aan de katholieke eredienst onttrokken. Voortaan gingen de katholieken van deze dorpen in Ravenstein of Velp naar de kerk, vanaf 1675 konden ze ook in Wijchen terecht waar zich een pastoor gevestigd had. In 1693 kregen ze toestemming in Balgoij een schuurkerk te openen, waarvan ook de katholieken van een deel van Nederasselt (o.a. het Eind en Hoogveld) gebruik maakten. In 1715 werd een nieuwe schuurkerk ingewijd. De statie werd aanvankelijk bediend door reguliere priesters, tot 1707 een karmeliet uit Boxmeer, daarna tot 1731 kapucijnen uit Velp. In 1730 vaardigden de Staten van Gelderland een plakkaat uit tegen regulieren, waarop de schuurkerk korte tijd werd gesloten. Vanaf 1732 waren aan de statie seculiere pastoors verbonden. In 1805 kregen de katholieken de oude parochiekerk van Balgoij terug; de schuurkerk werd in 1811 verkocht en gesloopt. In 1853 werd de statie in een parochie omgezet..

Taken en activiteiten

De voornaamste taken waren de zielzorg en de toediening van de sacramenten, zoals doop en huwelijk.

Locatie

Balgoij

Bronnen

  • Inventaris DTB-boeken en Registers, werkgroep Maas en Waalse Geslachten; Documentatiecentrum Tweestromenland; Wijchen, 1996
  • Driessen, H.L.; De Retroacta van den Burgerlijken Stand in Gelderland; Utrecht, 1933
  • Heiningen, H. van; De historie van het Land van Maas en Waal; Zaltbommel, 1965
  • Jong, O.J. de, A.G. Weiler, L.J. Rogier e.a.; Geschiedenis van de kerk in Nederland; Utrecht, 1962
  • Rogier, L.J.; Geschiedenis van het katholicisme in Noord-Nederland in de 16e en 17e eeuw; Amsterdam, 1946
  • Schutjes, L.H.C.; Geschiedenis van het Bisdom ‘s-Hertogenbosch : derde deel; St. Michielgestel, 1872
  • Visser, C. en J. van den Burg (red.); Religie in Maas en Waal; Beneden-Leeuwen, z.j.

Verantwoording

Inleiding van de toegang op het archief door Rob Meijer en Andreas Caspers. (2015)



KENNISBANK
Verder graven in de historie van stad en omgeving
FACEBOOK
Op de hoogte blijven van het laatste nieuws van het Huis
EDUCATIE
Projecten en maatwerk voor het onderwijs
VERHALEN
Verteld verleden